Eigendom/pacht
Registers voor de grondbelasting, 1814-1832 (toegang 1103)

Inspecteur van het Kadaster, 1819-1838 (toegang 1104)

• Lijsten der eigendommen, 1818-1832: een overzicht van het grondbezit per eigenaar of vruchtgebruiker, alfabetisch per gemeente.
• Overzichten van lopende pachtcontracten: Informatie over eigenaren/ pachters met verwijzingen naar notariële registraties.
• Stukken betreffende polder- en dijklasten geven informatie over de eigenaren van vaarten, kanalen en wegen.

Dienst van het Kadaster, directie Groningen, ca. 1832-1932
 

Dienst der directe belastingen: grondbelastingen, 1881-1974 (toegang 797)

• Registers m.b.t. de herziening van de belastbare opbrengst van ongebouwde en gebouwde gronden; geordend per kadastrale gemeente en secties.

Notarissen (toegangen 85-123 en 1869-1878)

Gemeenteontvanger, 1812-1937 (toegang 1469)

• In het archief zitten weinig seriematig verzamelde gegevens. Zie rubriek 2.2.2 in de inventaris inzake bezittingen en/of verhuringen en/of erfpachten.

Stadsonderontvangers van de stadsbezittingen, 1872-1985 (toegang 1616)

• Het meest van belang zijn de ‘Registers van huren en pachten’ van de kantoren Pekela, Sappemeer, Stadskanaal en Ter Apel over de periode 1930 - 1975.

Eigendom
Oud-rechterlijke instellingen
U kunt zoeken in de inventarissen van de volgende instellingen:
730 Selwerd en Sappemeer
731 Oldambt
732 Westerwolde
733 Fivelingo
734 Hunsingo
735 Westerkwartier
1534 Stad Groningen
136 Hoge Justitiekamer

Zijlvesten en Dijkrechten
(De toegangen zijn te vinden in het archievenoverzicht op onze website onder de rubriek ‘Verkeer, Waterstaat’, subrubriek ‘Overige waterstaatinstellingen’.)

Staten van Stad en Lande, 1594-1798 (toegang 1)

• Schatregisters van de verponding (grondbelasting).
  De schatregisters zijn in een periode van twee eeuwen slechts een paar keer aangelegd.
  Alleen voor de jaren 1630 (inv.nrs. 2133-2136; index 7) en 1721 (inv.nrs. 2143-2146; index 6) wordt een totaalbeeld geschetst.
• Staatboek van rentmeester Spanheim (inv.nrs. 719 en 2658)
  Bevat gegevens over pachters en landerijen in de periode 1632-1719.
• Staatboeken van ontvangst van kooppenningen van verkochte landerijen (inv.nrs. 735 op naam huurder en 736-737 op naam koper).
• Registers op overdracht, vererving en huwelijk van meiers, 1630-1772 (inv.nrs. 726-727; index 5.3-5.6).
• Rekeningen van voormalige kloostergoederen, 1595-1796 (inv.nrs. 2289-2655).Vanaf 1630 worden per voormalig kloostergoed de pachters, de pachtsommen en aanduidingen van omvang en ligging (globaal) van de grond aangegeven.
• Overige registers en kaarten.
• In de inventaris staan onder rubriek 3.9 registers die betrekking hebben op verkoping en verpachting van provincielanden en –goederen.

Gewestelijke Besturen, 1798-1814 (toegang 3)

• Kohieren van vaste goederen uit 1806 van kerspelen in Hunsingo (inv.nrs. 437-442).

Veenkantoor, 1634-1966 (toegang 1468)

- Staatboeken van land- en heemhuren, een bron met veel namen van stadsmeiers, waaronder zowel boeren als verveners.

• kantoor Sappemeer periode 1700-1831 (inv.nr. 138)
• kantoor Pekela periode 1700-1830 (inv.nr. 259)
• kantoor voor het Stadskanaal periode 1814-1852 (inv.nrs. 359-362).
• (Veen)rekeningen: De rekeningen van land- en heemhuren
• kantoren Pekela en Sappemeer periode 1699-1847 (inv.nrs. 121-134).
  NB: tot 1741 viel kantoor Veendam onder de administratie van Sappemeer.
• Boven-Wildervank (=Stadskanaal) van 1764 tot 1841 (inv.nrs. 340-345).
  Vooraan in de rekeningen treffen we de ‘turfschulden’ aan, waarin per deelgebied en lotnummer de namen van de veenmeiers staan. De gehanteerde plaatsaanduiding en nummering corresponderen met de kaartboeken van Jannes Tideman (Caartboek van Sappemeer, uit 1691) en Arnoldus Tideman (Caartboek van de Peekel Aa, uit 1702). Beide werken zijn in kopie in de studiezaal aanwezig.

- Pacht- en erfpachtcontracten.
- Kaart- en meetboeken.

De kaartboeken van Sappemeer en Pekela vormen in feite het beginpunt van de meetboeken. In de meetboeken staan de stadsmeiers met de oppervlakte van het door hen gebruikte land aangetekend.

Omdat het stadsbestuur ernaar streefde eens in de tien jaar de oppervlakte van het ontgonnen land vast te stellen, wordt bij iedere meier steeds de oude en nieuwe oppervlakte vermeld.

Secretarie van het stadsbestuur van de stad Groningen, 1594-1816 (toegang 1605)
Informatie rondom verkoop en verhuur van grond en de namen van pachters en eigenaren, is onder meer te vinden in de:

• Stadsrekeningen (rekeningen van de stadsrentmeester), met bijlagen (inv.nrs. 332 en 332b).
• Rekeningen van kerkengoederen (predikantengoederen van parochiekerken in de stad Groningen en van kerken in gebieden onder stadsbestuurlijk gezag in de provincie, inv.nrs. 146-149, 158, 350-369, 401, 402).
• Rekeningen van gasthuisgoederen (inv.nrs. 35-76, 374-377).

• Gasthuizen (Toegangen zijn te vinden in het archievenoverzicht op onze website onder de rubriek ‘Sociale zorg, Welzijn, Arbeid’, subrubriek ‘Armenzorg, Bejaardenzorg,
  Jeugdzorg’.)
  Gasthuizen opereerden vanuit de stad Groningen, maar bezaten vele landerijen in de Ommelanden. Van een aantal gasthuizen kunt u het archief inzien bij de Groninger
  Archieven.
• Kerken (Toegangen zijn te vinden in het archievenoverzicht op onze website onder de rubriek ‘Religie, levensbeschouwing’.)
  Kerkelijke gemeenten waren belangrijke grondbezitters, met name de Nederduits-gereformeerde gemeenten, vanaf 1816 de Nederlands-hervormde gemeenten geheten. Zo werden de inkomsten uit verkoop, verhuur en verpachting van landerijen gebruikt voor de financiering van de armenzorg die tot het takenpakket van de diaconie behoorde. Deze inkomsten werden met de naam van de huurder of pachter genoteerd in de rekenboeken.
• Huizen en Families (Toegangen zijn te vinden in het archievenoverzicht op onze website onder de rubrieken ‘Huizen’ en ‘Families’.)
  In de loop van de 17e en 18e eeuw nam het aantal eigenerfden verder af. Uiteindelijk kwam het grondbezit in handen van een klein aantal families. Gegevens over het bezit van deze Groninger elite vinden we in de familie- en huisarchieven.
• Boerderijen (Toegangen zijn te vinden in het archievenoverzicht op onze website onder de rubriek ‘Huizen’.)
  In de collectie van de Groninger Archieven bevinden zich archieven van specifieke boerderijen en hun bewoners.
• De Groninger Heerdencommissie
  Dit archief leent zich met name voor onderzoek naar de naam van een boerderij. De ordening is steeds per gemeente. De studiezaal geeft (nog) geen toegang tot het archief; wend u tot de balie voor inlichtingen.
• Verzamelingen kaarten, prenten, tekeningen en fotomateriaal
  Raadplegen is mogelijk op plaatsnaam of onderwerp. Omstreeks 1960 heeft B.W. Siemens aan de hand van de kadastrale minuutplans een boerderijenkaart gemaakt. Het betreft een gekleurde overzichtskaart van de boerderijen en bijbehorende
  percelen in de Ommelanden.
  Er bevindt zich veel beeldmateriaal van boerderijen op www.beeldbankgroningen.nl,
  maar ook in de fotocollecties van het Veenkoloniaal Museum te Veendam en het Streekhistorisch Centrum te Stadskanaal.
• Successiememories, 1806-1927
  Deze memories werden opgemaakt voor de betaling van belasting over erfenissen. Naast gegevens over de overledene en de erfgenamen, geeft het document ook een lijst van onroerende goederen. In het geval van een testament of huwelijkscontract wordt de notaris vermeld.
• Kranten
  Hierin vindt u soms aankondigingen van openbare verkopingen, met naam van de notaris.
• Onderzoeksaantekeningen en verzamelingen
  Gegevens verzameld door geïnteresseerden. Zo heeft notaris A.H. Ages materiaal verzameld over landerijen en opstallen te Hornhuizen, Rasquert, Uithuizermeeden, Ulrum, Warffum, Warfhuizen, Wehe en Zoutkamp over de periode 1755-1810.
• Genealogische bronnen
  Hiertoe behoren de akten van de burgerlijke stand, het Bevolkingsregister en de Doop- Trouw- en Begraafboeken .
• Boerderijenboeken
  In onze bibliotheek hebben we een groot aantal boerderijenboeken. Een overzicht van deze boerderijenboeken vindt u op onze website.

• Kadaster
• Gemeenten
  Hier vindt u bevolkingsregisters, bouwvergunningen en kadastrale gegevens.
  Zie hiervoor www.groningerarchiefnet.nl
• Waterschappen
  Bij waterschappen vindt u vooral stukken met betrekking tot grondbezit (kadastrale leggers en aanslagen voor waterschapsbelasting) en vergunningen voor de uitvoering
  van werken (aan land, sloten, etc). Hier is ook veel kaartmateriaal aanwezig. Zie www.groningerarchiefnet.nl
• Stichting Historisch Boerderijen Onderzoek
  Deze landelijke stichting documenteert de geschiedenis van boerderijbouw. Bovendien verzorgt de stichting een bibliografie voor historisch boerderijenonderzoek,
  waarvan het materiaal raadpleegbaar is. Meer informatie vindt u op de website: www.openluchtmuseum.nl onder de knop ‘SHBO’).