Zoek op de website

Jaline Hut-de Groot

Doelmatig maar tevens schoon - Architectuur & wetenschap in het Botanisch Laboratorium in Groningen 1892-1899

Jaline Hut-de Groot Jaline Hut-de Groot

Jaline Hut-de Groot heeft zowel een bachelor Geschiedenis als een bachelor Wijsbegeerte van een Bepaald Wetenschapsgebied behaald. In 2016 kwam daar nog een mastertitel bij, voor de opleiding ‘Geschiedenis Vandaag’ aan de RUG. Haar scriptie gaat over wetenschap en architectuur in het Botanisch Laboratorium in Groningen.

Wetenschap wordt altijd bedreven op een bepaalde plaats. Bijvoorbeeld in een ziekenhuis, een archief, in ‘het veld’ of een laboratorium. Deze laatste, het laboratorium, staat vaak symbool voor het bedrijven van wetenschap. Het aantal laboratoria nam vlug toe aan het einde van de negentiende eeuw. Experimenten en praktisch onderwijs maakte grotere gebouwen noodzakelijk voor het toenemend aantal wetenschappelijke disciplines. Rond 1850 vond het onderwijs en onderzoek van de Groningse universiteit rond het academiegebouw aan de Broerstraat plaats, maar een kleine 100 jaar later was dat helemaal anders. Verschillende laboratoria voor onder andere natuurkunde, scheikunde, anatomie en fysiologie zijn niet meer weg te denken uit het stadsbeeld van Groningen.

Het laboratorium voor Botanie aan de Grote Rozenstraat is één van die laboratoria. Het neogotische gebouw dat in 1899 klaar was zorgde voor opspraak bij het bestuur van de universiteit en een deel van de Groningers. Rijksbouwkundige Jacobus Van Lokhorst was met zijn ontwerpen niet altijd geliefd. Hoogleraar Johannes Moll die in samenwerking met Van Lokhorst het laboratorium ontwierp was echter lovend. De bouwwijze van Van Lokhorst, die de functies van het gebouw vooropstelde, was de belangrijkste reden voor de lof van Moll. Hij noemde zijn aanpak zelf ‘van binnen naar buiten bouwen.’ De ideeën en eisen van de gebruiker waren voor dat principe essentieel en uit het hele ontwerpproces is gebleken dat Van Lokhorst zeer zorgvuldig te werk ging om aan Molls eisen tegemoet te komen.

Hortus Botanisch Laboratorium, ca. 1900. Ansichtkaart (1986-03358). Hortus Botanisch Laboratorium, ca. 1900. Ansichtkaart (1986-03358).

Waarom Moll zo lovend was over het laboratorium maakt duidelijk wat van belang gevonden werd voor laboratoria aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Uniek bronnenmateriaal zoals het eerste contact per brief, de uitgebreide eisen van Moll, de gezamenlijke reis door Europa en de lovende woorden na de bouw van het laboratorium geven een uniek beeld van het ontwerpproces. Visueel aantrekkelijk onderwijs, ruimte voor experimenteel onderzoek en praktisch onderwijs staan op de voorgrond. Niet eerder is door het raadplegen van een correspondentie een schets gemaakt van het ontwerp en bouwproces van een negentiende-eeuws laboratorium. De schets van dit proces laat ten slotte zien dat er wederzijdse beïnvloeding plaats kan vinden tussen wetenschap en architectuur.

Zie ook

Lezingen genomineerden scriptieprijs op Dag van de Groninger Geschiedenis