Zoek op de website

Jim Klingers

De Groninger Punt - Het tolhuis waar de stad begon

Bouwhistorische verkenning Huize De Groninger Punt te Glimmen

Jim Klingers Jim Klingers

Jim Klingers had al een loopbaan als journalist en communicatieadviseur achter de rug, toen hij in 2016 afstudeerde aan de post-hbo-opleiding Bouwhistorie, Restauratie en Monumentenzorg aan Hogeschool Utrecht. Zijn scriptie bestaat uit drie bouwhistorische rapporten van tolhuis/herberg de Groninger Punt in Glimmen.

Huize de Groninger Punt aan de Rijksstraatweg te Glimmen is een tot woonhuis verbouwde herberg waar tot 1824 tol werd geheven door de stad Groningen. Omdat naar dergelijke gebouwen nog weinig onderzoek is verricht, leek het me een uitdagend afstudeerproject voor mijn studie Bouwhistorie, Restauratie en Monumentenzorg aan de Hogeschool Utrecht.

Het gebouw bleek niet alleen bouwkundig gezien veel te bieden te hebben, er doken ook steeds meer schriftelijke bronnen op die de geschiedenis van dit unieke monument tot leven brachten. Veel ervan waren afkomstig uit de Groninger Archieven.

Volgens eerdere naspeuringen was de Groninger Punt in 1736 als tolhuis gebouwd. Een herbergfunctie zou het pas in 1796 hebben gekregen. Beide opvattingen moesten overboord. Niet alleen waren er bouwsporen die op een oudere oorsprong leken te duiden, ook doken er 16de  en 17de-eeuwse geschriften op waarin al gewag wordt gemaakt van een herberg ter plekke.

Een bizarre onteigeningsprocedure, die de stad Groningen rond 1735 tegen de toenmalige herbergier aanspande, vormde uiteindelijk het bewijs dat het huidige pand tenminste uit de tweede helft van de 17de eeuw stamt en op de plek staat van de 15de-eeuwse Groninger ‘stadsbehuizing’. In 1736 werd even verderop een nieuw tolhuis gebouwd, dat slechts kort dienst heeft gedaan, maar waarmee de Groninger Punt later is verward.

Er kwamen nog meer onbekende zaken naar boven. Bijvoorbeeld dat de Groninger Punt meetkundig is georiënteerd op de contouren van het vroeg 16e-eeuwse blokhuis Weerdenbras, dat pal achter het pand heeft gelegen. Ook bleek de herberg als halteplaats te hebben gediend op de postkoetsroutes naar Zwolle en Lemmer. Vanwege deze belangrijke functie kocht het patriottische stadsbestuur van Groningen het pand in 1796 aan om het van een groot nieuw  koetshuis te voorzien. Daarnaast was er vanouds een groot landbouwbedrijf aan de herberg verbonden, waarvan nog veel interessants is overgebleven.

Download de bouwhistorische rapporten op de website van Jim Klingers.

Zie ook

Lezingen genomineerden scriptieprijs op Dag van de Groninger Geschiedenis