1536_6314_15_cr_beckeringh_borgen-copy2.jpg

Nieuw in de collectie

Op 2 januari 2020 is onder andere openbaar geworden een ledenlijst uit 1960 van de Groninger afdeling van de 'Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken' (kortweg NV).[1] Het is een onooglijk stapeltje ringbandblaadjes, bijeengehouden met wat garen. Toch is het wel aardig om er eens bij stil te staan, vooral nu ‘Dry January’ mensen uitdaagt om deze hele maand geen alcohol te drinken.

Het bedoelde ledenregister van de Groninger NV is het jongste waarover we als Groninger Archieven beschikken. De leden van 1960 staan er per wijk met hun woonadressen in, zodat bijvoorbeeld het ledenblad of propaganda gemakkelijk op basis van deze lijst gedistribueerd konden worden. In eerste instantie betreft het een typoscript, latere mutaties (verhuizingen, sterfgevallen, opzeggingen en nieuwe leden) zijn er met balpen, maar vaak zonder datum bijgeschreven. Tellen we voor de zuiverheid alleen de getypte namen en adressen, dan blijkt dat de NV in Groningen in 1960 nog 505 leden had. Een oudere ledenlijst, uit 1947, bevatte er 599.[2] In de wederopbouwjaren verloor de NV dus zo’n 16 % van haar leden: hun aantal ging hard achteruit.

Uit ledenregister Nederlandse Vereniging Drankbestrijding, vanaf 1960. Groninger Archieven (1279-34)
Uit ledenregister Nederlandse Vereniging Drankbestrijding, vanaf 1960. Groninger Archieven (1279-34)

Op zich is die ontwikkeling ook wel bekend. Zo schreef inventarisator Piet Woltjer in zijn inleiding op de inventaris van het Groninger NV-archief, dat de achteruitgang zich in de jaren dertig al aankondigde: “De organisatie vergrijsde; er traden vrijwel geen jonge leden meer toe tot de afdeling”. Om die reden fuseerde de NV in 1962 ook met enige andere drankbestrijdingsinstellingen tot de ANDO, de Algemene Nederlandse Drankbestrijders Organisatie.[3]

De Groninger NV-afdeling, aldus Woltjer, dateerde van 1843. Oorspronkelijk was het vooral een filantropische notabelenclub, die met christelijke frasen de lagere volksklasse wilde redden van de jajemfles. Tegen bier en wijn had ze toen nog niet zoveel bezwaar. Die lichtere alcoholsoorten werden pas later, namelijk aan het eind van de negentiende eeuw, het mikpunt van radicalere geheelonthoudersclubs van vooral protestantschristelijke en socialistische signatuur. Deels ging het om NV-afsplitsingen van rond 1900. 

Achterkant zakkalender 1966. Groninger Archieven (1279-38)
Achterkant zakkalender 1966. Groninger Archieven (1279-38)

Om terug te komen op de NV-ledenlijst van 1960 en volgende jaren: daarop zag ik een paar mij bekende namen staan. Zoals die van mevrouw Anna Werk-Joosten, die op het adres Verlengde Lodewijkstraat 31 in de Oosterpoort woonde. Zij was de grootmoeder van Henk Werk, die een boek schreef over de Groninger kermis, een onderwerp dat ook in de warme belangstelling stond van drankbestrijders en geheelonthouders.[4] Zijn beide grootouders waren van de Blauwe Knoop, zo mailde Henk me over de vondst. Opa Hindrik Werk was lid van de ‘Spoorweg Onthouders Vereeniging’ en in 1919 zelfs een van de medeoprichters van de geheelonthoudersmuziekvereniging ‘Veilig Spoor’.Van zijn grootmoeder vond Henk junior al eerder een NV-lidmaatschapskaart terug in het Groninger NV-archief, naast een melding van haar lidmaatschapsjubileum.[5]

Bekende verkeerscampagne ca. 1968. Groninger Archieven (1279-38)
Bekende verkeerscampagne ca. 1968. Groninger Archieven (1279-38)

Een andere naam op de openbaar geworden NV-ledenlijst is die van Mieneke Zevenberg, oud-fotograaf van de Leekster Courant. Medio jaren 60 woonde zij nog als tiener op het adres Vinkenstraat 37a in de Oosterparkwijk. Mieneke was lid van de jongerenafdeling van de NV en herinnert zich nog goed hoe ze bij de club terechtkwam:

Mijn grootouders en mijn moeder waren lid en die vonden het voor mij een goede club om mijn jeugd bij door te brengen. Veel had ik daar niet op in te brengen.

Maar ze vond het er best wel leuk, vooral het volksdansen…

en de mogelijkheid om weekenden met leeftijdsgenoten door te brengen. Daar heb ik van genoten en zeker ook van de internationale kampen. In mijn tijd bij die beweging heb ik heel veel mensen leren kennen, zowel in de stad, als in binnen- en buitenland.

Een wat oudere slogan. Groninger Archieven (1279-38)
Een wat oudere slogan. Groninger Archieven (1279-38)

Op haar achttiende echter, hield ze het voor gezien en zegde ze haar lidmaatschap op:

Het studeren kreeg toen de bovenhand. Het enige dat gebleven is, dat ik geen alcohol drink. Niet zozeer uit principe, maar ik vind het gewoon niet lekker. 

Bronnen

[1] Archief Afdeling Groningen van de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken, 1863 – 1995. Groninger Archieven (1279-34)
[2] Archief Afdeling Groningen van de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken, 1863 – 1995. Groninger Archieven (1279-32)
[3] Zie: https://www.groningerarchieven.nl/archieven?mivast=5&mizig=210&miadt=5&micode=1279&milang=nl&mizk_alle=1279&miview=inv2#inv3t1
[4] Rapport inzake openbare dronkenschap tijdens de kermis, 1950. Groninger Archieven (1279-41)
[5] Groninger Archieven (1279-106 en 1279-110)

Harry Perton

Medewerker Publieksactiviteiten

Over de auteur

Harry Perton is redacteur en historicus. Hij selecteert uit de kersverse toegangen van Groninger Archieven stukken die extra aandacht verdienen omdat ze uniek, zeldzaam, heel bijzonder dan wel buitengewoon informatief zijn. Van deze stukken geeft hij de ontstaansgeschiedenis en de maatschappelijke context.