2248_029154_header_.jpg

Jaques Fabre is een bekende naam die regelmatig voorkomt in de rekestboeken, de verzoekschriften van burgers aan het stadsbestuur. Zo doet hij verzoeken voor de voortzetting van zijn koffiehuis, het houden van loterijen en wordt hij genoemd in financiële geschillen. Fabre was een hugenoot die in de periode na 1685 moest vluchten vanwege zijn geloof. Hij vestigt zich in Groningen en wordt een ondernemende Stadjer.

“Fabre” uit Requestboeken met door burgemeesters en raad genomen beschikkingen, 1716. Groninger Archieven (1605-588, blz 80)

Groningen had eind 17e, begin 18e eeuw wel oren naar kundige handwerklieden en kooplieden met goede handelsrelaties uit het buitenland. Tal van privileges werden in het vooruitzicht gesteld, zo staat in een provinciaal plakkaat van 5 februari 1686. Vooral ‘drapiers en manufacturiers’, mensen die met textiel en stoffen werken, waren gewild. Jaques Fabre probeert op allerlei manieren geld te verdienen.

Hij krijgt in 1695 een vergunning als ‘coffieschenker’ (blz 106) en mag een ‘coffiehuis’ houden:

Toestemming van burgemeesters en raad aan Fabre voor koffieschenken, 1695. Groninger Archieven (1605-577, blz 106)

Een jaar later, op 11 september 1696, trouwt Fabre met Jeanne Boisset. Zij komt ook uit de Languedoc. Samen krijgen zij vijf kinderen.

Jaques is een veelzijdig man. Zo is hij ouderling van de Waalse gemeente. Ook levert hij voor 100 daalders per jaar couranten aan de Borgemeesteren en de Raadt.

Vanaf 1703 huurt het echtpaar het bovendeel van “Het Provinciaal Coffiehuis” aan de noordzijde van de Brede Markt, tegenwoordig de Grote Markt in Groningen. In 1717 koopt het echtpaar een woonhuis, gelegen naast hun koffiehuis.

Noordzijde en oostzijde Grote Markt Groningen met Martinitoren, waar het koffiehuis van Jaques Fabre stond, 1780-1793. Vervaardiger prent onbekend, Groninger Archieven (817_10101)

Om nog meer geld te kunnen verdienen bedenkt Fabre een bijzonder plan, namelijk het houden van een loterij. Loten voor deze loterij kunnen gekocht worden in heel Nederland. De trekking moet gebeuren door twee willekeurige weesjongens op een openbare plaats in het bijzijn van de Gecommiteerden van Stad en Lande. Dit is te lezen op een speciaal pamflet. De loten verkopen goed, maar de loterij eindigt toch met een schuld. In 1721 organiseert Fabre een tweede verloting, maar de loten worden nu behalve in Nederland, ook in Duitsland, Engeland, Zwitserland en Frankrijk verkocht. Deze loterij blijkt echter niet lucratief, er werden niet genoeg loten verkocht.

Naast het koffieschenken, verkoopt Fabre vanaf 1713 tot circa 1717 een elixer, genaamd Salutis de Mont Pellier. Een elixer is een drankje waar geneeskundige krachten aan worden verbonden. Fabre zet advertenties uit in de Oprechte Haarlemsche courant en in de Amsterdamse Courant. Het middel zou een zeer brede werking hebben, bijvoorbeeld op een ‘vervuylde maeg’ of tegen ‘heete koortse’.

In juli 1730 overlijdt zijn vrouw, Jeanne Boisset. Jaques maakt in 1731 een testament en laat zijn nicht Johanna een behoorlijk bedrag na, namelijk twaalfhonderd Carolieguldens (omgerekend naar nu is dat bijna €14.000,-), omdat zij hem en zijn overleden vrouw lange tijd heeft geholpen in het huishouden. Ook belooft hij ‘tijn silverende ducaten aan de Gemeene armen en tijn aan de Fransche armen’ te zullen geven.

Maar eerst gaat hij in juli 1731 in ondertrouw met Susanne Troupel in Leeuwarden. In de Waalse kerk te Groningen trouwen ze op 5 augustus 1731. Jaques Fabre overlijdt negen jaar later in juni 1740. 

Het ABC van Open het Stadsbestuur

Met het Maak Geschiedenisproject Open het Stadsbestuur komen we regelmatig verrassende zaken tegen die eeuwenlang met ganzenveer en kroontjespen door het Groninger stadsbestuur aan het papier werden toevertrouwd. Met het ABC volgen we wekelijks een letter van het alfabet en verbinden daaraan een bekende of veelvoorkomende term uit het archief van het stadsbestuur van 1594 tot 1815. Lees mee met ons ABC.

Karin Nijs

Projectdeelnemer Maak Geschiedenis