2248_029154_header_.jpg

De getranscribeerde teksten die voorbij komen in Maak Geschiedenisproject Open het Stadsbestuur beslaan werkelijk alle facetten van het leven. Godsdienst speelt ook een grote rol en de Heren Borgemeesteren ende Raadt hadden veel te zeggen over het beleid van de kerk, bijvoorbeeld de benoemingen van de predikanten van de staatskerk, maar ook van de Augsburgse confessie (Lutherse kerkgemeenschap). Verder hielden zij toezicht op de financiën van de diaconieën, de bouw en het onderhoud van kerkgebouwen en verpachtingen van grond en landerijen in bezit van de kerken. Verzoeken en besluiten hierover komen in de raadsvergaderingen regelmatig aan de orde.

Het is alweer even geleden dat resolutieboek 29 (1714-1719) door de projectdeelnemers van Open het Stadsbestuur werd afgerond en in mijn herinnering koppelde ik onderstaande tekst over de kerkenraad aan de Kerstvloed van 1717, maar terugzoekend kwam ik uit in maart 1715. Ook toen was er sprake van overstromingen van het zoute water.

"kerkenraad", uit resoluties van burgemeesters en raad, 1715. Groninger Archieven (1605-29, blz 57)

De slaande hand van God

Dominee Albertus Alberthoma en Taalman Geert Bijmholt als ouderling verschijnen op vrijdag  8 maart 1715 namens de eerwaarde kerkenraad in de vergadering van het stadsbestuur. Na de gebruikelijke zegenwens over de bestuurders van de stad en de regering volgt er een aanklacht of eigenlijk klappen om de oren van de Borgemeesteren ende Raadt. Er is de sterfte van het rundvee en er woeden vele stormen waardoor een groot deel van het land overstroomd is met het zoute water; tezamen een dreigende catastrofe. De calamiteiten die het land treffen, in het bijzonder deze provincie, worden door de kerkenraad gezien als slaande hand van God: "Roeden op roeden, wee op wee’ veroorzaakt door de ‘hooghgaande ende meer ende meer anwassende sonden van het land."

Stad Groningen gezien vanuit het zuiden, ca. 1580. Ingekleurde kopergravure G. Braun en F. Hogenberg, Groninger Archieven (1536_3181)

Bemoeienis rond benoemingen

In de notulen van Borgemeesteren ende Raadt wordt ieder jaar in de maand februari de verkiezing van het nieuwe stadsbestuur vastgelegd. Het gaat om de gekozen Borgemeesteren ende Raadt, maar ook goedgekeurde aanstellingen in militaire functies zoals vaandrig tot en met hopman. Bemoeienis met de kerkenraad lijkt gevoelig te liggen als het om predikantsbenoemingen gaat. Met de wereldlijke benoemingen brengt de kerkenraad nu een punt aan de orde waarbij ze het stadsbestuur op haar verantwoordelijkheid aanspreekt.

Feestpartijen

Vervolgens worden de feestpartijen die gewoonlijk volgen op de benoemingen niet beschreven, maar door de kerkenraadsleden wel fijntjes aangehaald (blz 56-57) als oorzaak van het leed en de ellende die over het land en de provincie gekomen zijn. De rampen vormen de reden dat de kerkenraad "hare droevige reflecties in de schoot van haar Edele Mogende (Borgemeesteren ende Raadt) te moeten uijtstorten". Dat alle heilzame resoluties die de raad eerder besloten had, met de oproep tot een vast- en biddag, bekering en betering van het leven, geen effect hadden opgeleverd. Dezelfde zonden niet alleen ‘continueerden’, maar: "daar te boven tot harer ende aller Godvresende christenen smerte van dage tot dage angroeijden". En vooral bespeurd in: 

Feesten van Burgemeesters en Raad beschreven door de kerkenraad, 1715. Groninger Archieven (1605-29, blz 57)

die overgrote ende seer toevloeijende bijeenkom-
sten ten huise der gepromoveerde Heeren, alwaar
na het beright dat den kerkenraad daar van hadde
ontfangen, den toeloop van allerlij soort van menschen
ende de ongeregeltheden aldaar tot in den vroegen
morgenstont toe, soo groot waren, dat sij niet
anders als den reghtvaardigen toorn Gods over soo veele
verquistinge, ongebondentheijt, veelerhande dertelheden
ende overdadigheden konden verwecken, 

Ook andere gebruiken, zoals "de nabuir maaltijden, gilde en dode bieren ende andere bijeenkomsten meer, bij welcke oock grote overdadigheden wierden gepleeght", worden hierbij aangehaald. 

De presiderende Borgemeesteren ende Raadt danken de predikant en ouderling als afgevaardigden van de kerkenraad voor de zegenwens en voordracht. Zij besluiten een commissie in te stellen met burgemeester van Iddekinge aan het hoofd om zich over de aanklacht te buigen.

Het ABC van Open het Stadsbestuur

Met het Maak Geschiedenisproject Open het Stadsbestuur komen we regelmatig verrassende zaken tegen die eeuwenlang met ganzenveer en kroontjespen door het Groninger stadsbestuur aan het papier werden toevertrouwd. Met het ABC volgen we wekelijks een letter van het alfabet en verbinden daaraan een bekende of veelvoorkomende term uit het archief van het stadsbestuur van 1594 tot 1815. Lees mee met ons ABC. 

Nick Bolhuis, redactielid Open het Stadsbestuur

Projectdeelnemer Maak Geschiedenis