818_12680_header_.jpg

We zijn nu gewend om één kalender te gebruiken, namelijk de Gregoriaanse kalender. De voorganger hiervan, de Juliaanse kalender, werd tot 1701 gehanteerd in Nederland. Eind 16e eeuw gebruikten we deze twee kalenders soms door elkaar. Dit kan voor verwarring zorgen. In deze blog leggen we het verschil tussen de twee kalenders uit.

Kalender met als thema 1672, 1972. Vervaardiger dr. G. Overdiep, Groninger Archieven (1536_7528)
Kalender met als thema 1672, 1972. dr. G. Overdiep, Groninger Archieven (1536_7528)

De Juliaanse kalender had ten opzichte van de natuur een lichte afwijking, waardoor deze na duizend jaar iets meer dan een week achterliep. Midden 16e eeuw was het verschil opgelopen tot tien dagen. In het jaar 1582 werd dit eenmalig gecorrigeerd. Om een dergelijk verschil in de toekomst te voorkomen, werd een nieuwe tijdrekening geïntroduceerd. Deze nieuwe, Gregoriaanse kalender (genoemd naar paus Gregorius XIII) werd logischerwijs eerder ingevoerd in katholieke gebieden dan in protestantse. Groningen, dat in 1582 nog katholiek was, nam de Gregoriaanse kalender in 1583 in gebruik, maar schafte deze in 1594 tijdens de Reformatie en de overgang naar het protestantisme net zo makkelijk weer af. Dit betekende dat de klok toen weer tien dagen achteruitging. Zo volgde op zaterdag 19 november 1594 niet zondag 20, maar zondag 10 november.

Pas in 1701 stapte Groningen definitief over op de modernere Gregoriaanse kalender en tot op de dag van vandaag gebruiken we die. In de tijd van het Rampjaar 1672 zaten de Groningers in een soort overgangsperiode en daarom komen we in de handschriften uit die tijd zowel de oude als de nieuwe datumaanduiding tegen. Soms een van beide, maar ook wel eens beide kalenders naast elkaar. Heel verwarrend dus, maar gelukkig noteerde de schrijver vaak het type kalender dat hij gebruikte.
 
Voor de weekoverzichten rond het Beleg van Groningen zijn alle data omgezet naar de Gregoriaanse kalender. En zo komt het dus dat we het Groningens Ontzet vieren op 28 augustus in plaats van op de 18e.   

Peter Riem

Publieksadviseur