Zoek op de website

Leermens

Gemeente 't Zandt

1. Hoe is de naam van uwe woonplaats?

Deze is Leermens.

2. Welke gehuchten en buurtschappen liggen in dezelve? Hoe ver en in welke strekking liggen deze gehuchten of buurtschappen van de kerk? en wat weet gy, nopens den naamsoorsprong van ieder derzelver en van de plaats uwer woning zelve?

Hier onder behoort de buurtschap Lutje Ryp in eene N.O. strekking, pl.m: 1½ Ned: myl van de kerk gelegen. Van de naamsoorsprong van dorp en gehucht, is my niets bekend. Ik heb van iemand de gissing gehoord, welke hy zeide gegrond te zyn, op een oud Roomsch boek dat het dorp weleer Leennum was geheten.

3. Is er ook dufsteen of duifsteen aan uwe kerk, en hoe groot zyn die steenen? Is er ook een opschrift op uwe torenklok of zyn er ook opschriften op uwe torenklokken? en zoo ja; hoe luiden die?

Aan onze kerk bevindt zich veel dufsteen; vooral aan het N. en Z. kruis. De meeste dezer steenen hebben 39 Ned: duimen lengte, 12½ a 13 duimen breedte, en 10 duimen dikte. Er zyn echter ook plekken steen, die 31 dm lengte en 8 dm dikte hebben, waarvan men de breedte niet bepalen kan.
Het klokje, dat ons nog rest, heeft dit randschrift: In de jaere 1710 heb u de Heeren Collatoren van Leermens deze klocke laten gieten wanneer Popke Euwes en Klaas Harmens kerkvoogden waeren.
Tittie goossens me fudit.

4. Welke rivieren, stroomen, maren, kolken of diepen worden in uwe kerkelyke gemeente gevonden? en welke is derzelver loop en uitwatering?

Het maar, dat van Zyldyk en ’t Zandt komt loopt hier door, vereenigd zich by het zoogenaamde Spykerboor, met het zeer krom loopende Godlinzermaar en gaat verder naar Oosterwytwerd. Hier komt het met het Eenumer maar in aanraking, en zoo vallen ze gezamenlyk by het Tolhek in de Fivel.

5. Welke meeren in den omtrek van het dorp uwer woning, het zy nog aanwezig of drooggemalen?

Geene.

6. Welke gasten, wierden, warven, essen, heuvels, hoogten of dyken in diens omvang? Hoe hoog zyn dezelve en welke is derzelver uitgestrektheid?

Wat de grootte en omtrek der Wierden, waarop dit dorp ligt, betreft, hier omtrent neem ik de vryheid te verwyzen naar de ontwikkelde opgaven in de herfst van 1827 gedaan.

7. Welke bosschen zijn daar?

Geene.

8. Welke zyn er de voortbrengselen uit ieder der drie natuurryken?

Uit het Delfstoffelyk ryk komt slechts het leem.
Uit het Plantenryk de volgende graansoorten: Tarwe, Rogge, Gerst, Haver; verder raapzaad, boonen, erwten, aardappels, rapen, wortels en verder de gewone bekende tuinvruchten: voorts appels, peeren, pruimen, kersen en nooteboomen.
Het Dierenryk heeft, paarden, koeijen, schapen, verkens enz.

9. Welke is de grondsgesteldheid in de uitgestrektheid van uw kerspel? Hooger en dieper?

De oppervlakte of de teelgrond bestaat in het dorp en ten Westen uit Zavelaarde; ten Oosten en Zuiden in leemachtige klei, met een weinig roodoorn; en ten noorden in zavelaarde met eenig roodoorn gemengd.

10. Welke kunsten of wetenschappen worden daarin beoefend?

Door de Landlieden worden hier opzettelyk geene Kunsten of Wetenschappen beoefend.

11. Welke Fabryken, Trafyken of Handwerken worden daarin gedreven?

Slechts voor den Landbouw en het dagelyksche geryf, worden hier eenige handwerken gedreven, als: Rogmolen, bakker, smeden, Kuiper, Stelmaker, Kleermaker, Schoenmaker en Wever.

12. Welke is de luchtgesteldheid in uwe stad, in uw dorp of in uw gehucht?

Deze verschilt niet met andere dorpen hier omtoe gelegen.

13. Hoe vele kerken, scholen, leesgezelschappen en zanggezelschappen bestaan er?

Men heeft hier eene misschien zeer oude kruiskerk, eene doopsgezinde kerk, ter Horn genaamd, ½ Ned. myl van ’t Zandt gelegen op de N. uithoek dezes dorps; een schoolvertrek; eene tak van het Leesgezelschap van ’t Zandt maar geen zanggezelschap.

14. Welke middelen van bestaan hebben de inwoners van uwe woonplaats?

De Landbouw en veeteelt en de daaraan verknochte bedryven.

15. Hoe is hunne platte taal? Men verlangt dit door naïve en uitgekozene voorbeelden opgehelderd te zien.

De platte taal dezes dorps is gelyk aan die van andere dorpen, hier omtoe gelegen; zoo dat de zegswyzen enz. derhalve gelykwaardig zyn: b.v.
A. Ook na Slogter mart B?
B. Nee, dat loof ’k zand nyt; ’k heb d’er niks te doun; ga i der hên?
A. ik wyt ’t ook nyt; ’t is mie ook haast geliek; ’k wol nog wel haast ’n peert hebben; ’n enter of ’n twenter . . .
B. ja maar as i ’n twenter willen kopen, dan moije na Zuidlaren, daar komen veul meer.
A. ja, dat zeggenze.
B. o! dat lykt er nyt na.
A. Wanneer is ’t Zuidlaarder?
B. Wat dag dat wyt ’k nyt, ’t is mynsttied ’n week of drei na Slogter.
A. Mitt ’n week of drei din is ’t al zoo laat en tied, en din ook nog rys duuster maan.
B. Ho dat haalt op; ’t is nou duustermaan; kriegt d’almanak gouw ys, den kin ’t wel gaan zyn.
A. Ja als ’k om maar viennen kin, hu ligt vaak op bossem, wie mouten voor altied wat om hoog leggen, anders hebben de leutje jongens om vort te slepen en dei schuiven d’er wel ys ’n blat oet. – ’k heb om al, hy is ’t er, dat beslagt nog al wat; daar, wil i maar gaauw ys zyn, ik mout obsluut even na agtern, ik kom vort weer bie joe.
B. Ja nou ’t is ligt maan.
A. Zeurve din mitt ’n kander anspannen? peerren kinnen ’t ook wel doun want as wie bie Stat binnen, dan kinze straatweg lans, daar zolt ’t maar over, als wie daar binnen is ’t niks meer.
B. ’k wol ook nog wel haast wat kopen, maar ’t geld ligt mie ook al nyt ien weeg; ’t is zoo ’n slegte tied, koorn gelt ans nog wel wat, maar ’t is zoo ligt het bringt gyn mudden an, ’t vlugt al tou de waijer oet.
A. Ja ’k heb heurt, Knels Jaaps het haver na Stad hat, daar had d’n dubbeltje veur kriegen kant; maar dat zel wel oetschoonsel west hebben, ’n dubbeltje voor ’t mud.
B. nee ze hebben zegt van haver.
A. Nou wat zewu daar an doun, dat is alzoo, was ’t stroo maar nyt knikt din was d’haver beter west. . . . nou wat zewue?
B. Ja dat zel wel an gaan mouten, maar wie komen ja wel weer biën kander.
A. Ja daar mouwe ’t maar bie laten, . . . kom ik mout ook na hoes, . . . ’k grout joe.
B. A. groutenis.
A. ’k zel ’t vrei maken (of) d’r zel nyt an mankyren. –

16. Welke is hun algemeen karakter en hunne levenswyze; welke zyn hunne zeden en gewoonten? Hoe meer dit in kleine huisselyke en maatschappelyke byzonderheden komt hoe liever; b.v. welke is de tyd van opstaan, van ontbyten, van middageten en avondeten, van bedgaan, van vermaken en uitspanningen, wyze van bezoeken, tafelgebruiken by het trouwen en by begravenisplegtigheden en gewoonten van allerlei aard, inborst, denkwyze enz. enz.

De zeden en gewoonten alsmede het karakter onzer inwoners verschilt niet byzonder met dat van dezen geheelen oord. Nyvre arbeidzaamheid staat op den voorgrond. Eenvoudigheid in kleeding, en ongedwongenheid van manieren kan men als ware eigenschappen der menigte toekennen. De landlieden staan des zomers gewoonlyk 3 a 4 uur op; des winters ten tyde van het rogge dorschen om 1 a 2 uur, maar anders in dit jaargetyde om 4 a 5 uur. – De etenstyd is met weinige uitzonderingen, des morgens te 7, s middags te 11, 11 ½ en 12 uur en ’s avonds algemeen te 6 uur, in den winter te 5 uren. De algemeene tyd van na bed gaan is om 8 a 9 uur.

17. Welke plaatselyke byzonderheden zijn u nog bekend, die onder geene der vorige vragen kunnen beantwoord worden? Hieronder kan men ook nemen de Burgten en de voormalige Burgten, spookverschyningen en dergelyke bygeloovigheden, welke van ouden tyd zyn, en voorzeker op daadzaken van den tyd steunen, of uit heidenschen tyd afkomstig zyn; overleveringen, byzondere kinderliedjes of oude gezangen, die algemeen bekend zyn; oudheden, merkwaardigheden, geboorte van geleerde, kundige, dappere en verdienstelyke mannen van allerlei stand; enz.

Op de tegenwoordige plaats van J.W. Buning, verhaalt men, dat in oude tyden eenen Abt zyn verblyf hield; vermoedelyk van de Olde en Nye Klooster te Holwierde, waar naar toe een steenen padje zou geloopen hebben. De laatste Abt zou in 1510 zyn overleden. – Verders heeft de in 1822 afgebrokene oude toren voorheen twee spitsen gehad, met plaats voor een derde, welke door drie juffers zoude gebouwd zyn, waarvan de eene ten tyde der bouwing overleed, en waarop dan in de plaats der spits, een metselwerk in de gedaante eener doodkist op die plaats is opgerigt; waarin volgens het sprookje, de heksen met elkaâr converseerden; ja zelfs maaltyden genoten.

De Schoolonderwyzer te
Leermens.
(get) G.E. Veendyk.