Zoek op de website

Siddeburen

1. Hoe is de naam van uwe woonplaats?

De naam van deze plaats is Siddeburen.

2. Welke gehuchten en buurtschappen liggen in dezelve? Hoe ver en in welke strekking liggen deze gehuchten of buurtschappen van de kerk? en wat weet gy, nopens den naamsoorsprong van ieder derzelver en van de plaats uwer woning zelve?

Er bestaan hier twee gehuchten. 1° het zoogenoemde Oostwold waaronder de Veendyk behoort, en 2° dat van Tjugchem. Het eerste ligt op eenen afstand van ½ tot ¾ uren Oostwaarts van de kerk, en bevat 20 huizen, meestal de voornaamste onzer boerenwoningen en de beste kwaliteit van landeryen. Dit gehucht schynt zeker in vroegere tyden een kerkdorp geweest te zyn, dewyl men aldaar nog een kerkhof aantreft en verscheidene werven van woonhuizen. Ook vindt men hier eene boerdery, genaamd Eelshuis welke in vroegere tyden een beroemd klooster is geweest. –
het 2de gehucht het Tjugchem is al eer ook een kerkdorp geweest, en bevat ook omstreeks 20 huizen, meestal ook boerenwoningen, maar welker landeryen van de slechtste soort van gronden zyn, hetzelve is noordwaarts van de kerk gelegen op eenen afstand van 1 tot 1¼ uren gaans.
Van den naamsoorsprong dezer gehuchten is mij niets bekend: Alleen weet men elkander te vertellen, dat ons dorp volgens eene particuliere aanteekening eerst is geheeten Zuiderboeren mogelyk omdat het lang ten zuiden der Stad Appingadam, naderhand is het genaamd Sitboeren tot in vervolg van tyd toen onze taal beschaafder is geworden, hetzelve, gelyk nog heden ten dage is genoemd, Siddeburen.

3. Is er ook dufsteen of duifsteen aan uwe kerk, en hoe groot zyn die steenen? Is er ook een opschrift op uwe torenklok of zyn er ook opschriften op uwe torenklokken? en zoo ja; hoe luiden die?

Aan deze kerk en toren bevindt zich veel duf- of duifsteen van welke sommigen 50 dm lang, 21 dm breed en 13 dm hoog zyn. De torenklok heeft geen opschrift.

4. Welke rivieren, stroomen, maren, kolken of diepen worden in uwe kerkelyke gemeente gevonden? en welke is derzelver loop en uitwatering?

Er loopt van hier een klein diep of maar in het groote Schildmeer, op byna een uur afstand hetwelk met het kanaal de Groeve dat van daar naar Appingedam loopt gemeenschap heeft, en waardoor de vaart men een klein open korenschip van hier op laatstgenoemde plaats voor de ingezetenen, in den wintertyd vooral, nog al veel geryf en gemak oplevert: – Andere stroomen, rivieren of kolken worden hier niet gevonden.

5. Welke meeren in den omtrek van het dorp uwer woning, het zy nog aanwezig of drooggemalen?

1° Een gedeelte van het zoo evengenoemde Schildmeer waarvan het merendeel tot het naburig dorp Hellum behoort.
2° Het zoogenaamde Woldmeer, achter en wel ten noorden het gehucht Tjugchem gelegen; hetzelve is eenigszins ovaal en loopt in eene niet verre uitgestrektheid noordwaarts tegen de landen van Opwierda aan, terwyl het overtollige water zich in een maar naar het Damsterdiep ontlast.
3° Het Meedhuizermeer behoort hier niet onder kerkelyke noch Burgerlyke Gemeente, maar bespoelt een gedeelte der landen van Tjugchum, die ten Oosten, Z.O. en N.O. hetzelve belend zijn. Droogggemalen meeren worden hier niet gevonden.

6. Welke gasten, wierden, warven, essen, heuvels, hoogten of dyken in diens omvang? Hoe hoog zyn dezelve en welke is derzelver uitgestrektheid?

Hihil

7. Welke bosschen zijn daar?

Nihil

8. Welke zyn er de voortbrengselen uit ieder der drie natuurryken?

a. Uit het Plantenryk.
Rogge, Boekweit, aardappelen en Haver zyn de hoofdproducten; terwyl Koolzaad, Tarwe, en Zomergarst, schoon nog al verbouwd wordende minder voordeel opleveren.
b. Uit het Dierenryk.
Heeft men Paarden, Runders, schapen, varkens, Ganzen, Eenden en Hoenderen enz. Ook heeft men hier en daar enkelen die zich met de Byenteelt onledig houden.
c. Uit het Delfstoffelyk ryk.
Baggerturf voor eigen huisbrand en Leem aarde, dewelke uitsluitend wordt gebruikt, zoo tot het leggen van dorschvloeren, als tot het metselen van muuren.

9. Welke is de grondsgesteldheid in de uitgestrektheid van uw kerspel? Hooger en dieper?

De grondsgesteldheid is hier zeer verschillend.
1° In de kom van het dorp, en verder zoo veel men in de wandeling onder de dorpsterboeren rekent in eene strekking van het Oosten naar het Westen beginnende van het Tolhek tot aan de molen (de grensscheiding); van Hellum, aan weerszyden de rydweg, is de grond hoog, en zware zandgrond, inzonderheid aan de Zuidkant alwaar eene hooge schrale zandstreek langs loopt (Oost- en Westwaarts) vindt met niets dan zand, terwyl aan de Noordkant hier en daar wel zand, doch op vele plaatsen ook Leem en wel soms geheel niets dan losse Leem en daarna eenig gemeen Zand aantreft.
2° Achter diezelfde zandhoogte meer Zuidwaarts heeft men tot aan de grenzen van Noordbroek het veen, waar men ook eene buurtschap huizen aantreft. De veenspetie is, hoewel bezwangerd met vele salpeter deelen, echter voor de ingezetenen als eigen huisbrand tamelyk wel bruikbaar.
3° Bestaat er eene groote uitgestrektheid eigenlyke darg gronden.
4° Het geheele gehucht Tjugchem, en zelfs nog eene streek meer Zuidelyk gelegen land, daarna belend, is roode yzer, oer, of okergrond.
5° Het gehucht Oostwold en de Veendyk bestaan uit een leemige zandgrond, hebbende veelal eene dunne bovenkorst, terwyl deszelfs ondergrond Leem of Veen en ook Darg bevat, doch op de eigenlyke Veendyk is de grond hooger en treft men aldaar ook eene zwaarder zandbodem aan. De geheele oppervlakte aan de Zuidkant van de Veendyk tot aan de grenzen van Noordbroek bestaat merendeels uit eene kleўige, zandige, oker, oer of rooddoorn.

10. Welke kunsten of wetenschappen worden daarin beoefend?

Nihil.

11. Welke Fabryken, Trafyken of Handwerken worden daarin gedreven?

Bakkers, Kuipers, Stelmakers, Timmerlieden, Kleermakers, Schoenmakers, Grutters, Linnen en vyfschagt weveryen, Horologiemaker, Zilversmid, Blikslager, Verwer.

12. Welke is de luchtgesteldheid in uwe stad, in uw dorp of in uw gehucht?

De luchtgesteldheid is hier over het algemeen zeer gematigd en niet ongezond.

13. Hoe vele kerken, scholen, leesgezelschappen en zanggezelschappen bestaan er?

Eene kerk, eene school en een Leesgezelschap, hebbende tot zinspreuk “Lust voor Kennis, Godsdienst en Deugd”en by wintertyd ook een Zanggezelschap.

14. Welke middelen van bestaan hebben de inwoners van uwe woonplaats?

De meeste inwoners hebben hun bestaan uit de landbouw en veeteelt.

15. Hoe is hunne platte taal? Men verlangt dit door naïve en uitgekozene voorbeelden opgehelderd te zien.

De taal is plat Nederduitsch zoo als uit het navolgende staaltje te zien is.
Gesprek tusschen een boer Gerrit en zyne vrouw Jaapje by baas Jan een Schoenmaker en zyne vrouw Tryntje afgelegd.
Gerrit met zyne vrouw (binnentredende) Goun avend met en kander, hoe gait binje nog sond met enkander?
Jan b. en vr.
Heerink bin y daar, dat dynve wel an de beun schriven – schikkeld goud, hoe gait ’t jou nogal?
Jan b.
O! y zyn er nou weer goud oet Jaapje! Y hebben er al ein goude kop weer van.
Jaapje.
(meesmuilend) Ja baas dat gait nog al zoo wat maar ‘k heb t nog met de mage te doun. Gerrit het ordenyrt ‘k mos maar wat kruiden op Jannever zetten. Om daar langer veur te Doktern is ook leuf k niks weert.
Tryntje.
Och! Wat zolje daaran doun, ’t gait mi net zoo. Tout gaat daar wat achter de tafel zitten.
Jan b.
Koomt hier in höm boer.
Geert.
Och laak hier maar wat deelvallen.
Jan b.
Nee waarom dat ’s mi geen proot weert: dat helpt jou niks.
Tryntje.
Fenje mien wicht, geef meui gauw en stove.
Jaaptje.
Och t is nou nog zoo kold nyt, men is er nyg gaud weer an went, maar t lopt er gauw weer na tou.
Jan b.
Hest ook en piep olle veur boer? Daar heÑ�e eerst al tebak. Wat is ’t mooi weer nou daags nyt?
Gerrit.
Jong! bizonder t is t woordig zok iesselk mooi weer, wi kennen t nooit beter wunsken.
Jan b.
En wilje wel leuven dat as wi dit weer nyt kregen hadden dat er brandgebrek komen zelt har van ’t winter; de halven harren heur privise nyt kregen.
Gerrit.
De halve rogge har der ook nyt ynkomen, enkel hier op de hoge baute, maar op ’t boetenlant was ja glat niks ynkomen. De peeren konnen lest op t lant nyt riezen.
Tryntje.
‘k leuf ook nyt dat t mit d‘eerappels best stait, aanzent schudden ten minsten niks, en past maar op, der zel en hiel bult komen dy slecht bin.
Gerrit.
Dat leuf k aanstonds mit jou Trienje, want wi hebben van ’t zummer en eeuwigen natten hadt, nou en ’n eerappel wil wel dreugte hebben.
Jan b.
Ja, ja! ’t zag al wiet hen, maar men wyt of ’t nou nog nyt weer te regte komt.
Gerrit.
Dat wiffe ja wis hopen. Heye ook en setel nou an de deur kregen?
Jan b.
Ja man! daar kenje op an: zy springen mi nooit over.
Gerrit.
Ja dy mynte lasten wyten wat, wel wis daar te veuren wat van, en wat gink ’t tou minder?
Jaapje.
`Ja zy hebben aans ook goud weer mynt.
Gerrit.
Dy vervloekte reptities zy krigen ’t nooit goud, ‘k bin blide dak mit dat wezen gein doun heb.
Jan b.
‘k was veur en dag of wat bi PieterRaad, na dy zee dan kwam ’t slimste nog achter an. Wi moesten ankomwaars ook en termien veur di neye schaul opbrengen, en daar zat ve drie jaar nou anvast.
Tryntje.
Doe most er ook bi zeggen van ieder maal agthondert Gullen.
Gerrit.
Wel, wel! Ja k had der ook al en moeske van piepen heurt, maar k dogt sol eerst nog wel overgaan.
Jaapje.
Ja zy hebben wat fratsen ’t is God geklaagd, zoo als ter heer gait, ze sollen ’t zoo laten hebben as ’t was: schaul was van te veuren altied gaud: om zoo’n stok of wat kinder meer konnense sig nog wel wat beholpen hebben asse wollen, maar ze binnent allemaal met en kander iens, en de Köster zyn keuken was aarig goud. ’t is schande.
Gerrit.
Ja weitje was zy maken t te slim zoo kent ’t nyt. Hes doe der ook bi west olle, dat doomny lest zee, dat wi ’t ankom jaar ’t ook met toorn te doen kredgen. Daar most en hiel bult an daan worden, en onze kerk wyt we wel, dei het gein gelt, dan kenve weer an ’t ofdokken komen.
Tryntje.
‘k Heb ’t nooit zoo zyn al t hier is, maar ze willen ’t lyfst altemaal hebben.
Jan b.
As we nyt meer hebben dan is t daan zoo lang zil t wel hen arbaiden. t is net of ’t ein kinder spul is.
Gerrit.
Ja maar k sel jou meer zeggen: k heb ook al prooten hewet; dat t van ’t Gemaal af sol, den kenve ook weer veur en ander betalen, want van de gemeinen kennenst t onmeugelk krigen.
Jaapje.
De kop mout yn op hand wel omlopen, men moet maar al betalen veur ’n ander en kennen zulfs op hand gein palt meer om t lief krigen.
Gerrit.
HeÑ�e joen törf ook al te hoes boas!
Jan b.
Nee; al hyt, maar ’t mynste doch, dat ander ken nog nyt gaud ment worden, en de vaart is ter ook zoo slecht, datter byna gein mensk henken.
Tryntje.
Kykt eis Jaapje is dat gein mooi vyschaft!
Jaapje.
Ja, dat liekt mi aardig gaud tau? zulf redt doch? nee ‘k heb miens nog niet weer van de wever.
Tryntje.
Ja ‘k maut alle jaar en bitje ryden daar is veur aans gein kopen an, en dat sol mi ook biester begrooten, der maut zoo veul wezen, o Jan buit even wat an’t vuur, en maak dat de ketel in de kook komt, ‘k wil aans gauw en brugge opzetten en maken wat sokkela.
Jaapje.
Nee:dat moÿe onmeugelyk nyt daun; laat stil staan mensk wi binnen hier maar zoo eis hen gaan, en hebben eerst in hoes wat eten en kopke koffy is overbest gaud genoeg.
Jan b.
O wat prooten! wi mauten bi jou ook altied wat eten. Maak doe t maar gau klaar olle.
Gerriet.
Heb y der ook van heurt baas, ze hebben mi vertelt, dat de mesters sollen ’t schaulgelt ook nyt langer beuren, dat sol nau zoo gaan dat de Börgermesters die sollen nau an de ontvangers opgeven hau veul kinder dat er wassen die yn de jaren vollen, en die salt ’t geld dan bewien, ook net as nau alle vörreljaars?
Jan b.
Ja ‘k har er ook al ys proot van heurt, en doe vruik doomny der lest na, maar dy zee ’t sal wel en ollewieve teut wezen, en ‘k solt maar nyt na prooten. Want hy wis er ten minsten niks van.
Gerrit.
Och dan zelder ook wel niks van an wezen, anders wist zoo’n man as pastoor ’t ja wel. Nau om mynent wil latenst zoo maken asse willen. Ken ook nyt zyn, dat dit zoo veul kwaad was.
Tryntje.
Nee dat was niks as t anders neit is; das net zoo breid as ’t lank is, offen an de mester of an d’ontvanger betaald.
Jaapje.
Nee dat was dog niks: maar ‘k ben bange dat se er dan ook nog weer opsenten veur d’ontvanger bymaken, want die daun neit veul vergeefs, die weten ein wel of te halen.
Gerrit.
Ja, nee; d’ontvanger di moster neit van hebben, de mester kon hom: er ja zulfs wel veur dat betje beuren betalen, wat was dat ook; – dat zolle zeker wel geern daun, om reden dat ’t veur heur luu zoo’n groot gemak was, en wilje wel leuven, dat je ’t geld al lang neit yn krygen van de gemeine man.
Jaapje.
Ja dat wil ‘k hiel wel leuven en er loopen ook nog altyd gaun onder dy’t oploopen laten, schoon ze ’t wel op tyd betalen kannen aanzant ken dat wel oetstaan, maar ’t is overal ook nog zoo gaud nyt as hier. Nee: dat ken ‘k nyt misprizen.
Jan b.
‘K zeg ’t mit jauw, Jaapje! t is net zoo, t geld kwam den wis op tied yn, zoo as ’t eigenliek wezen most.
Tryntje.
Taut y proten al en vergeten ’t eten en drinken leufk; ik hol van prooten en braiden
Gerrit.
Nee ik heb my gaud zet, klust nyt meer.
Jan b.
Steek dan en piep bak an boer, ’t is nog zoo lait neit.
Tryntje.
Wat wol y boer, nee y zellen zoo nyt weg willen nog eerst wat koffy hebben dat heurt op sokkela.
`Gerriet.
Dy dorie nee wie mouten na hoes olle nyt, t is tied zeker.
Jaapje.
Ja, de kinder verlangen ook die zellen nyt weiten waarwe zoo lang bliven.
Gerrit en Jaapje.
Nau gauen avond jau baiden, moeje maar gauw ook eis komen.
Jan b. en vr.
Ja komt y ook maar gau eis weer.
wenz.
Slaapt rustig.

16. Welke is hun algemeen karakter en hunne levenswyze; welke zyn hunne zeden en gewoonten? Hoe meer dit in kleine huisselyke en maatschappelyke byzonderheden komt hoe liever; b.v. welke is de tyd van opstaan, van ontbyten, van middageten en avondeten, van bedgaan, van vermaken en uitspanningen, wyze van bezoeken, tafelgebruiken by het trouwen en by begravenisplegtigheden en gewoonten van allerlei aard, inborst, denkwyze enz. enz.

Over het algemeen genomen zyn de inwoners van ons dorp werkzaam, spaarzaam, mede deelzaam en eenvoudig in hunne levenswys.

17. Welke plaatselyke byzonderheden zijn u nog bekend, die onder geene der vorige vragen kunnen beantwoord worden? Hieronder kan men ook nemen de Burgten en de voormalige Burgten, spookverschyningen en dergelyke bygeloovigheden, welke van ouden tyd zyn, en voorzeker op daadzaken van den tyd steunen, of uit heidenschen tyd afkomstig zyn; overleveringen, byzondere kinderliedjes of oude gezangen, die algemeen bekend zyn; oudheden, merkwaardigheden, geboorte van geleerde, kundige, dappere en verdienstelyke mannen van allerlei stand; enz.

In vroegere jaren moet deze plaats beroemd zyn geweest; wegens de Burg gelyk aan die van Farmsum, Middelstum of Slochteren die hier gestaan heeft, en waarvan de grachten nog gedeeltelyk te zien zyn.
De voorname mannen die alhier geboren zyn, en in de Staatszaken of Regering, hebben gezeten waren onder anderen de Ripperdaas, Entens Passival, terwyl als Kapitein in dienst van H.H.M. Heeren Staten Generaal alhier is overleden en begraven in den jare 1659. Victorin Krozinsky, gelyk zulks uit de wapens en glasschriften, voor eenige jaren nog te zien was.
Onder de Goedgeleerde mannen alhier geboren telt men Johannes a Larten; Martinus Ubbenius ten Oever, Remke Heÿend, Helperus Helpery en Johannes Jansonius die te Groningen verscheidene jaren als Predikant heeft gestaan en aldaar is overleden.
De eerste Predikant die hier gestaan heeft, en die van Roosmch Priester gereformeerd is geworden in de jare 1595, heette Johannesa Larten. –

Opgemaakt te Siddeburen d. 22 Sept. 1828
(get) B.L. Schetsberg.