Zoek op de website

Casus Slochteren

Ontdekking van de gasbel in 1959

Op 22 juli 1959 werd in de Groningse gemeente Slochteren een gasbel ontdekt. Het was niet de eerste keer dat in Nederland aardgas werd gevonden.

Pa na een aantal maanden ontstond het besef dat de bel van Slochteren groter was dan elke andere bel in Nederland.

In 1960 schatte men dat er 60 miljard kubieke meter gas in de Groningse bodem lag opgeslagen. In die tijd was dit drie keer zoveel als de totale gasreserve van West-Duitsland. In 2009 viert Slochteren het 50 jarig jubileum van de gasbel.

Aardgas is een natuurlijke energiebron die ontstaat uit de resten van planten en dieren die ongeveer een miljoen jaar geleden op het land en in de zee hebben geleefd. Diep in de aarde kan het gas zich verzamelen in gesteenten die door ondoordringbare lagen, zoals zoutsteen of klei, worden afgedekt. Op die manier kan het lang bewaard blijven.

Op 21 februari 1924 werd voor het eerst aardgas ontdekt bij Winterswijk. Omdat het hier om relatief weinig gas ging, was deze vondst niet van economische betekenis. Na 1924 ging men in heel Nederland op zoek naar gas. In 1947 werd de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) opgericht, die niet alleen naar olie boorde maar ook naar aardgas. Op veel plaatsen in Nederland, voornamelijk in het oosten, werden kleine gasvelden gevonden. Deze velden werden lokaal gebruikt om mee te koken en om huizen mee te verwarmen.

Op plaatsen zonder gasvelden en vóór de ontdekking van het aardgas werden andere soorten gas gebruikt voor het koken en voor verwarming. De resten van planten en dieren die onder bepaalde omstandigheden kunnen veranderen in aardgas, veranderen onder andere omstandigheden in steenkool.

Door steenkool te verbranden ontstaat gas. Het verbranden kan op verschillende manieren en leidt daardoor tot gassen van verschillende samenstelling. De verbranding van steenkool is vervuilend omdat bij het verbrandingsproces stoffen vrijkomen die ondermeer bijdragen aan een versnelling van de klimaatverandering.

Tot in de jaren zestig kookten en stookten inwoners van Groningen en andere Nederlandse steden op zogenoemd stadsgas, verkregen uit steenkoolverbranding, of op aardgas uit lokale gasvelden. Stadsgas en aardgas verschillen in samenstelling. Bovendien zijn er meerdere soorten aardgas waarvan de samenstelling onderling verschilt. Om te koken op aardgas in Leeuwarden had je daarom een ander kookstel nodig dan om te koken op aardgas in Winterswijk en inwoners van Groningen hadden weer een ander toestel nodig voor het gebruik van stadsgas.

De vondst van de grote hoeveelheid aardgas in Slochteren leidde ertoe, dat het gebruik van stadsgas en kleine lokale aardgasvelden geleidelijk afnam. Dit kwam mede door het verschil in prijs; aardgas uit Slochteren was relatief goedkoper omdat er een grotere hoeveelheid van was.

Om alle Nederlanders te kunnen voorzien van dit aardgas, was het noodzakelijk om in het hele land transportleidingen aan te leggen en om alle verschillende kooktoestellen te vervangen door toestellen die het type gas uit Slochteren konden verwerken. In totaal werden ongeveer vijf miljoen kook- en verwarmingstoestellen vervangen.

In 1963 werd de Nederlandse Gasunie opgericht. Dit bedrijf zorgt ervoor dat het hele land van gas wordt voorzien. In 1964 begon de aanleg van een buizennetwerk voor het gastransport. De Gasunie is voor de helft eigendom van de Nederlandse staat. In 1968 werd het hoofdkantoor gevestigd in Groningen.

Sinds 2005 houdt de Gasunie zich alleen nog bezig met de transport en opslag van aardgas. Het afgesplitste bedrijf GasTerra handelt in gas en verzorgt de gaslevering.

In de jaren zeventig stegen de gasprijzen. Dit kwam door de oliecrisis, want de prijzen van gas en olie zijn aan elkaar gekoppeld. Als de prijs van de ene brandstof stijgt of daalt, gebeurt hetzelfde met de andere brandstof. Om zo min mogelijk gas te verstoken, gingen mensen hun huizen (beter) isoleren.

Sinds wij weten dat ook fossiele brandstoffen, zoals aardgas, bijdragen aan het broeikaseffect en nu de gasbel steeds kleiner wordt, zoeken wij naar andere en schonere energiebronnen die langer meegaan.

Archiefmateriaal gemeente Slochteren:

• Oprichting/aanleg objecten t.b.v. aardgaswinning vanaf 1963, met tekeningen.
• Uitspraak van de gemeenteraad van Slochteren bij besluit 21 mei 1963 nr. 104, over het betrekken van de gemeente bij winning en distributie van aardgas, 1963
• Concessie ‘Groningen’ bij KB van 30 mei 1963 nr. 39, verleend aan de NAM voor ontginning van aardolie en aardgas in de provincie Groningen 1961-1965
• Vergunning seismisch onderzoek door de NAM 1981
• Boorlocatie nabij Rengerslaan Kolham 1981-1983 (met kaarten)
• Aardgaswinning 1972-1982
• Stukken over bodemdaling door gaswinning 1972 (met kaarten)
• Kaarten van de provincie met prognose bodemdaling als gevolg van aardgaswinning 1975-2100
• Wat heeft Slochteren gehad aan de aardgasvondst? (bloemlezing uit krantenknipsels 1960-1970)
• Doorberekening Noorden-korting aardgas aan de kleinverbruikers 1986
• Opslag aardgas in zouttavernes 1986
• Bouwvergunning voor boorlocatie aan de Vrouwenlaan te Kolham aan de NAM 1983 (met tekeningen)
• Informatieboekje ‘De gasbel van Slochteren’ 1990
• Verklaring Gasunie i.v.m. levering gas 1992

Krantenknipselarchief Slochteren

• Speciale uitgave van ‘Nammogram’, personeelsblad ‘Aardgas’ van de NAM over de aardgaswinning in de provincie Groningen (mei 1963) en verschillende uitgaven van Nammogram 1963-1966 (over de aardgaswinning in Slochteren)
• verschillende artikelen uit verschillende kranten 1963-1966 (over de aardgaswinning in Slochteren)

Gedeponeerd archief

  • Viering 1000ste gasaansluiting 1962-1963

Fotocollectie

onder meer afbeeldingen van de: 

  • opening Slochteren gasbel 1963
  • gasvlam Noordbroek 1962
  • aardgaslocatie (algemeen)
  • gaslocatie (Slochteren)
  • gaslocatie (Kolham)

Archiefmateriaal Groninger Archieven

• Films van Gasunie: Voorrang voor aardgas: 25 jaar Gasunie 1988 (geschiedenis) Gasunie garant voor gas 1994 (voorlichting over de taken van de gasunie)
• Foto’s: gaslocatie Slochteren 1973, eerste gasboring Kolham 1956/57, prentbriefkaart Slochteren: boortorens en terreinen Gasunie 1965; zie www.beeldbankgroningen.nl
• Documentatiemateriaal over de Gasunie, met diverse folders en tijdschriften
• Nieuwe Provinciale Groninger Courant 17/10/1960 over de ontdekking van het aardgas
• Gemeentelijke Gasbedrijf Groningen (als voorbeeld van fabriek voor kolengas: stadsgas
• Films over Gemeentelijk Gasbedrijf: Gas, een film van Groningen en hare GGG [Gemeentelijk Gasbedrijf Groningen], Polygoon 1929-1932 (over productie kolengas in de gasfabriek aan de Bloemsingel in Groningen)
• Foto’s en documentatie over Gemeentelijk Gasbedrijf

Literatuur Groninger Archieven

• Energie in Noord-Nederland: dertig jaar na de gasbel
• Vijfenveertig jaar Slochteren gasbel