Zoek op de website

Bijlage 3

GrA T708-63 reg.nr. 14 (10 november 1434)

 

Burgemeesters en raad van Groningen en de gezamenlijke buren en ingelanden van het Westerstadshamrik enerzijds en abt Dyurd en het convent van Ten Boer met de gezamenlijke rechters en gemeenschap van Scharmerzijl anderzijds, sluiten een overeenkomst over de voorwaarden waaronder de buren en ingelanden van Groningen met het Westerhamrik door de sluis van het zijlvest in Delfzijl zullen mogen uitwateren.

 

NB        Van de onderstaande tekst zijn alleen de genummerde passages in vertaling of samenvatting opgenomen in hoofdstuk 8.3 ‘De Stadshamrikken’.

Wy Borgemesteren ende Raedt in Groningen ende die gemene buren ende arffgenamen van der Wester Hammercke, an die ene sydt, ende wy broder Duyrd, Abbet toe den Bure, ende gemene Conventesluden aldaer, ende gemene Richters ende meente van Schermester Zylvesten, op der ander sydt, bekennen ende betugen myt dessen openen breve, dat wy voer ons ende voer onsen naekomelingen mit malkanderen sint verdragen in verwerden ende articulen van eenre waterynge hyr na gescreven; welcke waterganck wy van Schermester Zylvestene vorscreven hebben ingenomen in onse Zylvestene, ende willen gonnen ende toestaen den buren ende arffgenamen in der Stadt van Groningen, mitter Wester Hammercke uth onse Zyle to Delffzyle to wateren tot ewigen dagen, gelyck dat wy der Stadt Oester Hammercke gedaen hebben, op alsulcke vorwarde, als hyrna gescreven staen.

[1]

In den eersten dat de buren ende arffgenamen van der Wester Hemmercke sollen oer dycke dichte holden ende hoeger maken twee voeten, ende eene halve roede boven breet toe volrekant, omme de Wester Hemmercke  van der Stadt by lanck den Westerdepe an den Kaedyck, ende den Kaedyck alsoe hoghe ende starck maeken, als hie dan is by den Westerdepe, ende voert oestwert umme to den Grontzyle, ende voert aen die Thye by den Steentille, soe dat hun gheen vrempt water in en kome van den Westerdepe, van den Paddenpoel, noch van den Oeslerdepe, sonder all argelist ofte bedregenisse toe ewigen daegen to holden.

Item waert sake dat dese dycke overloepen off inbreken, soe sal de ghene, den de dycke sine sint, breken van enen voete overlopes enen halven schillinck paymentes, als die Raed in Groningen oeren broeke nemen, ende van elckes voetes deep, oeck woe voele daer sint, eenen halven marck payments vorscreven; ende die zylrechters moegen keden dengenen den die breckelike dycke syne fint, dat he die dycke make, off maken late binnen den naesten etmael by dubbelden broeke; ende weert, dat die brecklycke man syn dyck niet en makede binnen den eersten etmale, soe sal dat wesen des derden dages dryvolt, ende alsoe voert op te rekenen elckes dages, al went ter tyd, dat he syne dycke gemaket heft.

[2]

Item soe sollen de buren van der Wester Hemmercke een schotdoere maken by den Grontzyle; ende weert dat de dycke van der Wester Hemmercke off kaedyck inbreken, dat der Zylvesten vorscreven daer last van queme, soe sal men die schotdoere nederlaten, ende niet weder opsluten, ten sy by rade der meener Zylrechters der Zylvestene vorscreven van Schermer, eer die dyck weder gemaket is.

[3]

Item soe sullen die buren ende arffgenamen van Groningen der twyer Hemmercken ende die van Schermester Zylveste schouwen de Hammercke dycken ende die Groninger dycken to samene, de to Delfzyle wateren, also vake als em genoghet, ende den broecke to delen nae oeren Zylrechtes breve ende des moegen die andere twee Zylvesten Groninger dycken mede schouwen, gelyck Schermer Zylvestene; ende weert, dat die twee Zylvestene niet schouwen en wolden, soe sollen die Scharmerster Zylvestene machtich wesen met Groninger Zylrechter toe schouwen; ende en wolden die Groninger Zylrechter nyet mede schouwen, soe sollen die Scharmer Zylrechters nochtans alle de dycken machtich wesen to schouwen.

Item weert sake, dat jenich man van Groningen gebreckelyk worde in syne dycke vorscr. in der Wester Hemmerick soe sal die Raed van Groningen den Zylrechters van Scharmer den broke uthrichten, als dese selve breeff inholdet, in vijff werkeldaegen, ende die Zylrechters moegen teren op dengenen daer se op clagen, ende de teringe sal men mede uthrichten metten broke; ende weert, dat de Raed vorscreven den  broke nicht uthrichten als vorscreven is, soe moegen de Zylrechters des brecklyken mans guet laeten bezetten ende bekummeren voer den broke, waer hen dat best gelycket in der Zylvestene vorscreven.

[4]

Item die bure ende arffgenamen van der Wester Hemrick sollen de wateringe, die se gaende hebben van oeren Gruntzyle doer dat Lot voerby Kortingeshuis in den Olden Ae, toe slaen ende overdammen, ende den dam dichte starck ende alsoe hoech holden, soe dat daer geen vrempt water in en kome;

[5]

ende dieselve bueren van der Wester Hemmercke moegen ende sullen enen Zyl leggen doer Sunte Walffridus wech, daer dat dynt off best gevoeget, daer oer water doerlopen mach, twee olde muirsteene wyth ende twee olde muyrstene hoech, ende niet wyder noch hoeger.

[6]

Item soe sullen die buren ende arffgenamen van der Wester Hemmercke bystandich ende behulpelick wesen der ghemener Zylvestene van Scharmer nae oerer macht, dat die pande boeven in Drenthe geslaegen ende geholden worden.

[7]

Item dat nye deep, dat de van Groningen van der Stad Oester Hemricke gegraven hebben to den Lustegen Mare ende den Zyl, off schotdoere by der Hoegerbrugghe, de sollen die buren ende arffgenamen van der Wester Hemmerke mede staende holden, ende dat deep mede ruden ende graven, gelyck die Oester Hemmerick, gras gras gelyck, wanneer des toe doende is, buten kost ende arbeyt der vorscreven Zylvestene van Schermer; ende van desse Mare sollen die bure van der Wester Hemmerick, gelyck die Oester Hemmercke, holden ende graven dycken ende muden, ende de Delff to Poppemahuis to, gras gras gelyck, gelyck Scharmesters Zylvesten vorscreven.

[8]

Item soe sollen die buren van der Wester Hemmerick mitten buren van de Oester Hemrick to samen enen Zylrechter holden to desse vorscreven Scharmer Zyl ende den vorscreven Zylrechter sollen se wandelen omme dat darde jaer, als sede ende woente is in der Zylvesten vorscreven, ende he sal mede dyckrechter wesen van den tween Groninger Hemmercken, de dycke mede daegelicks to schouwen ende den broke mede to nemen mitten dyckrechters van den tween Hemmercken vorscreven; ende desse Zylrechters van Groninger twyer Hemmercken sal de Abbet van den Buer kesen mytten Scheppers van der Zylvesten vorscreven enen die mede geguedet is in enen van den tween Hemmercken vorscreven, die hem nutte ende guet duncket; ende desse vorscreven Zylrechter sal gelyck wesen anderen Zylrechters nae grasen tale, ende he sal setten enen eeghen waerdes borge in der Zylvesten vorscreven, die egenarvet sy, dat hie gelyck sy ander Zylrechters to warve, to schoete, to ruiden ende toe Zylwarcke.

Item weert sake, dat der buren Zylrechter van Groninghen der twyer Hemmercke vorscreven breckelick worde nae der Zylvesten breve tegens dat Zylrecht, soe en sullen de van Groningen oer Zylrechters borge neet bevreden, men die ander Zylrechters sullen machtich wesen daer over to richten na oeren Zylrechte; ende des olden Zylrechters borge sal staende blyven al went ter tydt, dat die nye Rechter geswoeren heft ende enen anderen borge geset heft.

Item weert sake dat eenige gebreke vellen tusschen de buren ende arffgenamen van der Wester Hemmercke ende der Zylvestene toe Scharmer vorscreven, dat sal scheiden to rechte off toe vruntschappe de Abbet to den Buere mitter veer Scheppers van der Zylvesten vorscreven, ende mitten Zylrechter van den tween Hemmercken vorscreven; ende weert sake, dattet desse sesse nyet eens en mochten worden, soe wes dan die Abbet van den Buere mitten merre deel vonde voer ene scheidinge, daer mede salt geeindet ende verlyket wesen.

Item weert, dat jenige ghebreke vellen in der Zylvestene, die nu hyr niet geroert en sint, daer en sullen die van Groningen oer handt niet inslaen, men se sullen die Zylrechters dat richten laten by hem selven, ten weer sake, dat de saken al soe swaer weren, dat se de van Groningen daer toe esscheden hem bystandich toe wesen in oeren rechte; ende soe sullen die van Groningen den Zylvesten vorscreven behulpelick wesen tot oeren rechte mit al oeren vermoegen.

Item de summe der gelde ende dat voerschot, dat de buren ende arffnoeten van der Wester Hemmercke nu gegeven ende betaelt hebben voer desse wateringe den Abbet ende den Zylvesten van  Schermester Zylvestene, dat sal wesen ende komen tot behoeff der mene Zylvesten vorscreven, als to den Delff mede to graven ende toe depen off ene andere nye wateringe mede to maken, daer den Zylvestene best gelegen is; ende gevallet, dat men ene nye wateringe leghede ende makede an jeniger syd an Dutmaer Rengers, provest to Fermsum, off syne erffgenamen lande, dat heft he myt vryen willen overgeven voer hem ende syne erffgenamen, omme dat gemene orbaer der Zylvestene, sunder jenich ghelt offte gued daer van to nemen to ewygen dagen; ende wy Borgemesteren ende Raedt van Groningen ende gemeene bueren ende arffnoten van der Wester Hemmercke, loven der vorscreven Zylvesten myt gonste ende myt rade bystandich ende behulpelick toe wesen, umme dat deep ende wateringe toe richten ende toe verbeteren, by syden Oldersum hen to leyden, nha onser vermoegen.

[9]

Item waert, dat jemandt in toekomenden tyden de Ammercke dycke, offte der Groninger twee Hamrik dycke, off jenich van dese, mit gewalde doergroeve, daer onse Zylvessen last van water van queme, dat sullen wy malck myt den anderen myt truwen helpen keren nae onser macht, soe wanneer onser jenich den anderen daer toe vermaent.

Item weere, dat de vorscreven bueren off erffnoeten van der Wester Hemmerick vorscreven, desse vorscreven vorwarde, punten ende articulen jenich inbrocken ende niet en hielden soe moegen die Zylvestene van Scharmer oere wateringe ende dycke weder toeslaen, buiten oeren oevelen moet alwent ter tydt, dat se die Zylvestene vorscreven daervoer bescheit doen to minne off to rechte, als vorscreven is.

Alle arghelist hyrinne uthgesproken.

[10]

In orconde der waerheyt soe hebben wy Borgermeister ende Raedt vorscreven voer ons ende onsen nakomelingen onser Stadt Segel an dessen breeff gehangen

[11]

in den jaere onss Heren dusent, veerhondert, veer ende dartich, op sunte Maertens avent in den winter.