Zoek op de website

9.3 	Noorderhoogebrug

Noorderhoogebrug vóór (links) en na (rechts) 1322 Noorderhoogebrug vóór (links) en na (rechts) 1322

  1. Hunze
  2. Wolddijk (‘Weg van de brug van de H. Walfridus’?)
  3. Beijumerzuidwending
  4. Weg over de linker oeverwal langs de Hunze
  5. Nieuwe Gat

Bovenstaande plaatjes zijn reconstructies die bij gebrek aan voldoende zekerheden nogal speculatief moeten zijn.

  • De kleuren geven de verschillende kerspelen aan: roodachtig is het kerspel Beijum, later Zuidwolde, geel is Noorddijk, groen is Groningen.
  • De exacte plaats van de Walfridusbrug is niet bekend. Daar in de buurt moet, op de noordelijke grens van het Groninger rechtsgebied, een soort ‘stadsmarkering’ hebben gestaan, het in verschillende oude teksten genoemde Caters Cruce.
  • Ingetekend zijn de Wolddijk (‘de weg van de brug van de heilige Walfridus?) en de Beijumerzuidwending
  • Op Gronings grondgebied liep de weg vanaf de Borgham waarschijnlijk over de oeverwal van de Hunze. Bronnen die dit bevestigen zijn er echter niet.
  • Ten behoeve van de ontwatering van het woldland is het Nieuwe Gat gegraven (links op het rechter plaatje), dat uitvoerig besproken is in G&DW 3.
Noorderhoogebrug in de veertiende eeuw.  6.  Zuidwoldermaar 7.  Kleisloot. De oranje blokjes geven overtomen aan. Noorderhoogebrug in de veertiende eeuw. 6. Zuidwoldermaar 7. Kleisloot. De oranje blokjes geven overtomen aan.
  • In Hunsingo is het Zuidwoldermaar gegraven, in het Groninger stadsgebied de Kleisloot. Deze dienen in hoofdzaak het verkeer over water. De oriëntatie van de Kleisloot is bepaald door de ligging van de Tie en de oostelijke Hunze-lus om de Borgham. De vaart werd vanaf de Tie zo dicht mogelijk buiten langs de rivierkronkel gegraven.
  • Vanaf de Borgham is – ten behoeve van de scheepsjagers – de Kleiweg langs de Kleisloot gelegd. Van de veronderstelde oude weg over de oeverwal wordt niets vernomen.
  • Via een nieuwe brug over de Hunze (?) bereikte men de Wolddijk. Deze brug ligt over de oude bedding van de Hunze en niet over de vaarroute tussen Hunsingo en de stad Groningen. Het is dan ook niet deze brug waaraan Noorderhoogebrug zijn naam ontleent. De plaatsaanduiding ‘Hogebrug’ (Noorderhoogebrug) duikt pas in 1514 voor het eerst in de archieven op en hoort waarschijnlijk bij de brug die in de volgende fase op dezelfde plaats heeft gelegen. De Hogebrug bij het huidige Oosterhoogebrug komt reeds in 1427 voor het eerst in een schriftelijke bron voor; de bouw van dat kunstwerk hangt samen met het graven van het Damsterdiep c. 1424.
  • De schuitevaarders maakten gebruik van een stukje Hunzebedding, maar moesten wel twee overtochten of overtomen ‘nemen’. Deze zijn op het plaatje aangegeven met oranje blokjes.
  • Na de omleiding van de Hunze (c. 1400) langs de stad veranderde er hier niets.
  • Waarschijnlijk heeft het Nieuwe Gat in de loop van de veertiende eeuw zijn functie verloren, doordat Innersdijk ging uitwateren via de Winsumerzijl.
Noorderhoogebrug in de zestiende eeuw.  8.  Hunzebedding als vaarweg benut Noorderhoogebrug in de zestiende eeuw. 8. Hunzebedding als vaarweg benut
  • Nadat het Schuitendiep en het Hoornsediep bij de Hoek van Ameland met elkaar waren verbonden (c. 1470), nam het Selwerderdiep de functie van de Kleisloot als scheepvaartkanaal over (niet op het kaartje).
  • Vanaf het voormalige Cortinghuis gebruikten de schippers een stukje van de oude Hunzebedding (nr. 8).
  • De Kleisloot diende wellicht nog voor de afwatering van het Oosterhamrik.
  • De oostelijke overtoom was of werd opgeruimd, zodat alleen de westelijke overbleef.
  • Het Nieuwe Gat had zijn oorspronkelijke functie allang verloren.
  • Mogelijk is met het oog op de scheepvaart via de Hunzebedding de hier getekende brug na 1470 vervangen door een hoger exemplaar, dat dan zijn naam heeft gegeven aan het gehucht dat hier ontstond. De ‘Hogerbrugge by Katers cruce’ komt voor het eerst genoemd voor in een tekst van 1514."44"

Noorderhoogebrug na 1611 (links) en in de twintigste eeuw (rechts).  9.     Van Starkenborghkanaal  10.   Nieuw stukje Boterdiep  11.   Noordzeeweg (Eemshavenweg, N46) Noorderhoogebrug na 1611 (links) en in de twintigste eeuw (rechts). 9. Van Starkenborghkanaal 10. Nieuw stukje Boterdiep 11. Noordzeeweg (Eemshavenweg, N46)

Op grond van de in 1611 gemaakte afspraken

  •  is de westelijke overtoom weggehaald;
  • een nieuwe brug gebouwd ter vervanging van de dam die het Zuidwoldermaar/Beijumerzuidwending van de Hunzebedding scheidde;
  • is het Boterdiep binnen de Groninger stadstafel een Winsumer ‘enclave’ geworden in een gebied dat waterstaatkundig tot het Generale Zijlvest der Drie Delfzijlen hoorde.

Ten tijde van de aanleg van het Van Starkenborghkanaal is ook een nieuw stukje Boterdiep gegraven. Hierdoor werd de lastige kronkel door Noorderhoogebrug afgesneden.
Ten behoeve van de aanleg van de Noordzeeweg (Eemshavenweg, N46) is het Boterdiep in de jaren 70 nog weer een eindje naar het oosten verlegd.

Links: het Boterdiep in Noorderhoogebrug, c. 1930 (GrA T1785-10626) Links: het Boterdiep in Noorderhoogebrug, c. 1930 (GrA T1785-10626)

We kijken vanuit het oosten naar de molen Wilhelmina. Dit gedeelte van het Boterdiep is ooit het westelijke uiteinde van de Beijumerzuidwending geweest. Achter de molen zwenkt het diep naar het zuiden.

Rechts: dezelfde plek in 2011

Groningerweg hoek Molenstreek in Noorderhoogebrug (2011) Groningerweg hoek Molenstreek in Noorderhoogebrug (2011)

Hier zwenkte het Boterdiep scherp naar het zuiden om even verder een stukje Hunzebedding te volgen.

Demping van het Boterdiep in Noorderhoogebrug (1938)  (GrA T1785-12202) Demping van het Boterdiep in Noorderhoogebrug (1938) (GrA T1785-12202)

Aan de Molenstreek in Noorderhoogebrug spelen kinderen in de modder tijdens het dempen van het Boterdiep.

In de jaren 30 van de twintigste eeuw is de bocht van het Boterdiep in Noorderhoogebrug afgesneden, het afgesneden stuk van het diep werd gedempt. Op deze omstreeks 1938 door E. Folkers gemaakte foto is de demping van het meest westelijke deel van het diep vrijwel voltooid.

De Molenstreek te Noorderhoogebrug (april 2011). De Molenstreek te Noorderhoogebrug (april 2011).

Ook tegenwoordig wordt er aan de Molenstreek gespeeld. Op de plaats van het gedempte Boterdiep (oorspronkelijk een stukje Hunze) ligt een grasveldje met speelplek voor kinderen.

44.

GrA T1539-82 reg.nr. 632 (1514).