Zoek op de website

Winsum

Geschiedenis

Winsum, een agrarisch georiënteerd dorpje, ligt zo'n 15 kilometer te noorden van de stad Groningen. Het vormt samen met het aan de overzijde van het Winsummerdiep gelegen Obergum een tweelingdorp. Voor de omringende dorpen vervulde het dorp Winsum een centrumfunctie.

In de tweede helft van de 18e eeuw vestigden zich hier de eerste Joden. Hun belangrijkste middelen van bestaan vormden de handel in vee en vlees en die in ongeregelde goederen. Voor hun religieuze noden waren de Winsummer Joden aangewezen op de stad Groningen. Zij begroeven er hun doden, gingen er ter synagoge en maakten gebruik van de diensten van de Groninger rabbijnen.

Samen met een omringende dorpen als Bedum, Baflo en Eenrum en verder weg gelegen dorpen als Zoutkamp, Leens en Ulrum vormde het tweelingdorp de Joodse Gemeente Winsum. In 1915 ondernamen de Joden uit Usquert een poging om in plaats van bij Appingedam, ingedeeld te worden bij de Joodse Gemeente Winsum.

In 1808 telden de twee dorpen Winsum en Obergum 11 Joden, 1879 was dat toegenomen tot 55 en 1930 telden de dorpen nog maar 17 Joden. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog woonden er 14 Joden, die 12 november 1942 werden gedeporteerd. Ter herinnering aan hen is in 1993 een aan de oostzijde van de voormalige synagoge een monument aangebracht.

Synagoge

Zoals in zoveel kleine dorpen was ook hier geen echte synagoge. In 1813 is er sprake van een huissynagoge. Deze bevond zich waarschijnlijk in het huis van Izaak Markus van Berg te Obergum, die dat huis al in 1774 had gekocht. Of dit dezelfde huissynagoge is aan de Westerstraat waar later sprake van is, is onbekend.

De voormalige synagoge aan de schoolstraat te Winsum, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 18091] De voormalige synagoge aan de schoolstraat te Winsum, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 18091]

December 1878 vond de aanbesteding plaats van de bouw van een nieuwe synagoge te Obergum. Dit godshuis aan de Schoolstraat 24 werd in 1879 ingewijd. Tegenwoordige staat het bekend als het N.A. de Vries gebouw. Door het teruglopen van het aantal leden werd het gebouwtje in 1935 beschikbaar gesteld voor andere activiteiten en in 1940 verkocht.

De voormalige synagoge aan de schoolstraat te Winsum, 1971. [Tg. 818 inv. nr. 18072] De voormalige synagoge aan de schoolstraat te Winsum, 1971. [Tg. 818 inv. nr. 18072]

Begraafplaats

Langs de voormalige Munsterweg van Winsum naar Onderdendam ligt aan de rechterkant de in 1867 gestichte Joodse begraafplaats. Voordien begroef men zijn doden te Groningen. Ook de Joden uit de omringende dorpen als Bedum en Eenrum werden hier ter aarde besteld.