Zoek op de website

Zuidbroek

Geschiedenis

Het dorp Zuidbroek ligt aan het in 1628 gegraven Winschoterdiep ten zuidoosten van de stad Groningen. Het was een agrarisch georiënteerde nederzetting.

De eerste Joden vestigden zich rond 1750 in het dorp. Hun belangrijkste middelen van bestaan was het slachten van vee en de verkoop van vlees. In 1783 telden de dorpen Noord- en Zuidbroek 18 Joodse inwoners. In datzelfde jaar was er de uit Lissau afkomstige Levi Joseph werkzaam als onderwijzer.

Begin 19e eeuw hoorden de Joden in beide dorpen bij de Joodse Gemeente Veendam. Rond 1821 vielen de er wonende Joden onder de Joodse Gemeente Hoogezand. Het aantal Joodse inwoners bedroeg in 1809 dertien en bereikte in 1899 met 75 joden zijn grootste aantal. Daarna liep ook hier het aantal Joden als gevolg van de veranderende sociale en economische omstandigheden sterk terug. In 1941 telden beide dorpen nog 33 Joden.

De toename van het aantal Joden in de tweede helft van de 19e eeuw deed kennelijk de behoefte ontstaan om een eigen gemeente te vormen. In 1884 was het zover en verkregen de Joden in beide dorpen een zelfstandige status als Joodse Gemeente Zuidbroek. Dit duurde tot 1922, waarna de ter plaatse wonende Joden opnieuw deel uitmaakten van de Joodse Gemeente Hoogezand.

Synagoge

Al in 1733 is er sprake van een synagoge in het dorp Zuidbroek. Deze bevond zich in een kamer van het huis van Meijer Sijmons. Diens huis werd destijds omschreven als het derde huis vanaf de pijp (brug) in de richting van de kerk aan de westzijde van de straat.

Hoelang deze synagoge heeft gefunctioneerd, is onbekend. Nog voor de officiële stichting van de Joodse Gemeente Zuidbroek in 1884, werd op 10 januari 1883 de bouw van een synagoge aanbesteed. Deze bevond zich aan de Uiterburen te Zuidbroek. Het pand werd in 1934 afgebroken.

Locatie op de minuutplan van 1832 (toen sectie B nr. 205) waar aan de Uiterburen in 1883 de voorzangerswoning met schoollokaal en daarachter een synagoge (sectie B 347 en B 348 en na 1934 sectie B nr. 657) werd gebouwd (Tg. 44 inv. nr. 1273). Locatie op de minuutplan van 1832 (toen sectie B nr. 205) waar aan de Uiterburen in 1883 de voorzangerswoning met schoollokaal en daarachter een synagoge (sectie B 347 en B 348 en na 1934 sectie B nr. 657) werd gebouwd (Tg. 44 inv. nr. 1273).

Begraafplaats

In 1886 werd aan de Botjesweg, hoek 't Veen, een begraafplaats aangelegd. Voordien begroef men zijn doden in op de begraafplaats van de Joodse Gemeente Hoogezand te Kolham.

Joodse begraafplaats te Zuidbroek, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 21524] Joodse begraafplaats te Zuidbroek, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 21524]