Zoek op de website

Chinaweek 2006

Eerste Groninger Chinezen woonden aan het Ged. Zuiderdiep

door Beno Hofman

De eerste Chinezen vestigden zich omstreeks 1930 in Groningen. Twintig jaar later openden de eerste Chinese restaurants. En binnenkort heeft de stad dankzij Ni Hao een echte ‘Chinatown’. Ondanks de Chinaweek in juli 2006 weten de meeste stadjers echter nauwelijks iets over de Groninger Chinezen.

Als stokers op zeeschepen komen de eerste Chinezen eind negentiende eeuw naar Europa. In Amsterdam en Rotterdam breken zij in 1911 een zeeliedenstaking, waardoor tegenstanders spreken over ‘ het gele gevaar’.

De wereldcrisis van 1929 brengt de Chinezen aan de wal, op zoek naar nieuwe inkomstenbronnen. Het lijkt dan ook geen toeval, dat er aan het eind van dat jaar voor het eerst Chinezen in het Groninger Bevolkingsregister worden ingeschreven.

´Chinees Logement´

De eerste Groninger Chinezen vinden onderdak vinden onderdak in het ‘logement en kosthuis’ van Hendrik Jan van der Heide op Ged. Zuiderdiep 162. De eerste drie komen op 3 december 1929, maar vertrekken na zestien dagen alweer richting Amsterdam. Kennelijk valt een bestaan als ‘koopman’ in Groningen nogal tegen.

Het Gedempte Zuiderdiep 158 - 162, ca 1926. Foto: H. Hansens [1785-0430] Het Gedempte Zuiderdiep 158 - 162, ca 1926. Foto: H. Hansens [1785-0430]

Anderhalf jaar later krijgt Van der Heide een nieuwe groep in huis. Uiteindelijk worden het er twaalf en, voor zover de Groninger ambtenaar Burgerlijke Stand een geboortestreek noteert, allen afkomstig uit Zhejiang. Hoewel ook deze kooplieden in februari 1933 Groningen weer verlaten, verdwijnen de Chinezen niet uit het Groninger straatbeeld.

Vanwege de bekendste van hun producten – de pindakoeken – worden zij in de volksmond ‘pindachinezen’ genoemd. Hun ‘pinda pinda lekka lekka’ wordt alom bekend, maar voor het Bevolkingsregister blijven de meesten van hen onopgemerkt.

Na de Tweede Wereldoorlog biedt de komst van Indiërs nieuwe kansen. Het leidt tot de opening van Chinese restaurants, met natuurlijk de uit Nederlands-Indië bekende gerechten.

Hen Chang Ma

In Groningen is Hen Chang Ma in december 1949 de eerste. Deze eveneens uit Zhejiang afkomstige Ma opent op Carolieweg 27 – dat voordien het cafe van Derk Kampijon is – ‘Shang Hai’. De positieve berichten van de eerste restaurateur leiden tot de komst van meer Zhejiangers.

Restaurant China Poelestraat, 1969. Foto: D. van der Veen [1785-1940] Restaurant China Poelestraat, 1969. Foto: D. van der Veen [1785-1940]

Chow Hou Kao is de eerste die Ma’s voorbeeld volgt en in november 1950 naar Groningen komt.

Hij opent restaurant China in het nieuw opgebouwde Poelestraat 22.

Deze Kao wordt in de loop der jaren gevolgd door meerdere familieleden.

Onder hen is To Sa Kao, die jarenlang de eigenaar is van het in 1958 geopende Hong Kong, op de hoek van de Gelkingestraat en de Grote Markt.

In hetzelfde jaar opent pionier Hen Chang Ma op Gelkingestraat 20 Chinees-Indisch restaurant Wenshow, genoemd naar een belangrijke stad in de provincie Zhejiang.

Chinese ‘godfather’

De eerste vier Chinese restaurants worden in de jaren zestig en zeventig gevolgd door meer. Vooral de Chinese ‘godfather’ To Sa Kao is daarin actief. In totaal opent hij maar liefst 21 restaurants.

Hoe groot zijn betekenis was, blijkt na zijn dood. Bij zijn begrafenis op 25 januari 1977 spreekt de krant over de ‘grootste ooit in de stad gehouden’.

Terras Chinees Indisch café-restaurant Hong Kong  [1785-22388] Terras Chinees Indisch café-restaurant Hong Kong [1785-22388]

Door de opkomst van Italiaanse, Mexicaanse en andere buitenlandse restaurants krijgen de Chinezen het de volgende decennia steeds moeilijker.

Van de oudste restaurants bestaat nu alleen nog de zaak Gelkingestraat 20, al is de naam veranderd in Peking.

Ondernemingen als Ni Hao laten echter zien dat de rol van de Groninger Chinezen nog lang niet is uitgespeeld.

En met de Chinese Landenweek 2006, de eerste na jaren, accentueert dat nog eens.