Zoek op de website

Hanzedagen 2006

Groningens bescheiden rol binnen de Hanze

door Beno Hofman

Groningen was er bij in Osnabrück op de Hanzedagen 2006. Tegenwoordig presenteert de stad zich nadrukkelijk als Hanzestad, met bijvoorbeeld Hanzehogeschool, Hanzevast en Hanze Huis, maar vroeger stelde de Groninger betrokkenheid bij de Hanze niet zo veel voor.

Zo komt uit het Historisch Jaarboek Groningen van 2001 en ’02 een mislukte bemiddeling op de hier gehouden Hanzedagen van 1463 als belangrijkste wapenfeit naar voren.

Kooplieden

Hansa of Hanze is in de middeleeuwen de aanduiding voor een groep kooplieden, die samenwerken in hun handel op een andere plaats. Zo sluit een aantal van hen in 1229 een handelsverdrag met de vorst van Smolensk op het Oostzee-eiland Gotland.

Omdat bij de ondertekenaars de Groningers Bernard en Volker zijn, wil de stad dit document graag zien als bewijs van een vroeg Hanze-lidmaatschap. Maar als een aantal steden in 1366 op zogeheten Hanzedagen in Lübeck besluit tot een echt Hanzeverbond, is Groningen er niet bij.

Hoogtepunt

Pas in 1422 wordt Groningen officieel toegelaten tot het verbond. Doordat de Hollandse steden Groningen als aanvaardbare ontmoetingplaats zien voor vergaderingen met Duitse Hanzesteden, raakt de stad de volgende decennia wat meer betrokken bij de Hanze.

Het hoogtepunt komt in 1463 als Groningen wordt uitgekozen voor het houden van een belangrijke besluitvormende vergadering.

Deze Hanzedagen zijn bedoeld om tot een akkoord te komen tussen de zogeheten Wendische Hanze - met als belangrijkste deelnemers Hamburg en Lübeck – en een aantal Hollandse steden.

Op vrijdag 27 mei 1463 nodigen de Wenden de Groninger burgemeesters Hendrick Baroldes, Otto ter Hansouwe, Gozen Dulck en Johan Rengers Schaffer uit om ze het doel van de vergadering uit te leggen. Met hulp van zogeheten ‘zegesluden’ uit Amersfoort, Utrecht, Göttingen en Braunschweig wil men het conflict trachten op te lossen.

Het Jacobijnerklooster waar de Hanzedagen van 1463 werden gehouden, op een aquarel van A.J. van Prooijen uit 1858 (coll. Groninger Museum)  Het Jacobijnerklooster waar de Hanzedagen van 1463 werden gehouden, op een aquarel van A.J. van Prooijen uit 1858 (coll. Groninger Museum)

Alle betrokkenen komen de dinsdag na Pinksteren bijeen in de eetzaal van het Dominicanen- of Jacobijnerklooster en daar gaat het meteen mis. Lübeck komt met een lange klachtenlijst en als de partijen vervolgens elkaars volmachten afwijzen, zit de bijeenkomst er op.

De ‘zegesluden’ komen de volgende dag met het voorstel om elkaar enigszins tegemoet te komen. De Wenden zijn hiertoe bereid, maar de Hollanders houden de poot stijf.

De onderhandelingen tussen de ‘zegesluden’ verlopen zo moeizaam dat de Groninger burgemeesters als bemiddelaars worden ingeschakeld. Na veel diplomatiek gependel brengen zij op 16 juni de finale eis van de Hollanders naar het Hamburger bierhuis, het logeeradres van de burgemeester van Lübeck.

'vliit unde arbeid'

Omdat de Lübecker de eis afwijst, houden de Hollanders het de volgende dag voor gezien. De Wenden verlaten Groningen drie dagen later. Hoewel de Hanzedagen niets hebben opgeleverd, worden de Groningers door beide partijen bedankt voor hun ‘vliit unde arbeid’.

Vanaf 1536 wordt de positie van Groningen binnen het verbond er niet gemakkelijker op, doordat de stad dan onder het bestuur van Karel V valt en veel Hanzesteden met hem oorlog hebben gevoerd. De stad blijft daarom regelmatig weg bij Hanzedagen.

Vlak voordat het Hanze-verbond in 1557 wordt gereorganiseerd, wordt Groningen weer wat actiever. Het is dan ook geen wonder dat Groningen er na de reorganisatie nog bij is, als lid van het ‘Colnische quartir’.

In Osnabrück presenteerden zich maar liefst 160 steden uit 17 landen als Hanzestad en Groningen is er één van.