Zoek op de website

Speeltuincentrale

ontstond 75 jaar geleden door ‘Ons Belang’

door Beno Hofman

De Vereniging Speeltuin Centrale Groningen (VSCG) vierde vrijdag 24 juni 2005 in Huize Maas met een groot feest het 75-jarig bestaan.

De Centrale werd op 30 juli 1930 opgericht door zeven buurtverenigingen, waaronder ‘Ons Belang’ uit Plan Oost. Deze vereniging en ‘Het Noord-Oosten’ uit de Korrewegwijk waren op dat moment de enigen die zich naast buurt- ook speeltuinvereniging mochten noemen. Tegenwoordig zijn er 18 van dergelijke verenigingen aangesloten bij de VSCG.

Het idee voor de oprichting van speeltuinen ontstaat aan het eind van de negentiende eeuw. In de steden is steeds minder speelruimte, terwijl ondertussen de aandacht voor het kind toeneemt. Zo zorgt vakbondsman Ulke Jan Klaren in 1900 in Amsterdam voor Nederlands eerste speeltuin. In Groningen duurt het nog bijna dertig jaar voor dit voorbeeld navolging krijgt.

Primeur

De opening van speeltuin 'Ons Belang', 1930  [1785-24630] De opening van speeltuin 'Ons Belang', 1930 [1785-24630]

De Groningse primeur is voor buurtvereniging ‘Het Noord-Oosten’, die in 1929 tussen de huizen van de J.C. Kapteynlaan en de Petrus Hendrikszstraat een speeltuin opent.

Iets zuidelijker is ‘Ons Belang’ dan ook bezig met de aanleg van een tuin.

Deze vereniging is op 13 december 1922 opgericht door een aantal bewoners van ‘Plan Oost’, dat in die tijd nog slechts bestaat uit enkele buurten met de fraaie namen Rode, Witte en Blauwe Dorp.

Het gemeentebestuur met wethouder Eltjo Rugge, dat deze ‘dorpen’ heeft laten bouwen, stelt eind jaren twintig een terrein aan de nog vrijwel onbebouwde Zaagmuldersweg ter beschikking aan ‘Ons Belang’ voor de aanleg van een speeltuin.

Opening

Wandeling speeltuinverenigingen 'Ons Belang' en 'Oosterpark' ter gelegenheid van een kinderfeest, 1935 [1785-26224] Wandeling speeltuinverenigingen 'Ons Belang' en 'Oosterpark' ter gelegenheid van een kinderfeest, 1935 [1785-26224]

De burgemeester, de wethouder van onderwijs en de inspecteur van het lager onderwijs draven in het voorjaar van 1930 op bij de opening van de tuin.

In een artikel over deze gebeurtenis spreekt het geïllustreerde blad ‘Het Noorden in Woord en Beeld’ de wens uit: ‘moge de baldadigheid afnemen, nu de jeugd hier de onveilige straat kan ontvluchten’.

In deze periode roept ‘Ons Belang’ ook alle Groningse buurtverenigingen bijeen voor een vergadering. Zeven van de opgekomen verenigingen besluiten op 30 juli van dat jaar tot de oprichting van de Speeltuincentrale Groningen.

Alleen ‘Het Noord-Oosten’ en ‘Ons Belang’ hebben dan al een speeltuin. De andere vijf – De Hoogte, Kerklaan, Kijk in ’t Jatstraat, Oranjewijk en West-End, hebben alleen nog maar plannen.

Feestavond met kinderoperette 'Nanny's Droom' door kinderkoor 'De Zangvogeltjes', o.l.v. mevr. Ploeger-Eimers, 1935 [1785-26061] Feestavond met kinderoperette 'Nanny's Droom' door kinderkoor 'De Zangvogeltjes', o.l.v. mevr. Ploeger-Eimers, 1935 [1785-26061]

Groei

Het aantal speeltuinen neemt begin jaren dertig snel toe. Zo ontstaan onder andere Gruno’s speeltuin, Deliplein En Omgeving (DEO), Fokkerstraat En Omgeving (FEO) en Oosterpark. De laatste twee zijn een soort tegenhangers van ‘Ons Belang’. Vanwege de ‘communistische’ kleur van ‘Ons Belang’ steunt het socialistische raadslid Mengerink als voorzitter van woningbouwvereniging ‘Groningen’ de aanleg van deze twee nieuwe speeltuinen.

Stoelendans tijdens kinderfeest, 1936 [1785-28862] Stoelendans tijdens kinderfeest, 1936 [1785-28862]

De gouden tijd voor de speeltuinverenigingen komt na de Tweede Wereldoorlog.

Hoewel de officiële oprichtingsdatum in 1948 valt, is Helpman-Oost aan het eind van de Groenesteinlaan direct na de bevrijding de eerste nieuwe speeltuinvereniging.

In 1946 volgen Trio, Parkbuurt en Kindervreugd. Het aantal speeltuinverenigingen blijft groeien en in 1961 bereikt de Speeltuincentrale met 28 aangesloten verenigingen haar hoogtepunt.

Teruggang door welvaart

De toename van de welvaart en de opkomst van auto en televisie zorgen daarna voor een teruggang. Men zoekt recreatie verder weg of thuis voor de buis en de een na de andere speeltuinvereniging wordt opgeheven. Zo gaat ‘Het Noord-Oosten’ in 1966 dicht. Er worden autoboxen gebouwd en de rest van het terrein verandert eerst in een hondenuitlaat- en later in een voetbalplaats.

Na een moeilijke periode onder de vleugels van WING, vindt de Speeltuincentrale in samenwerking met de gemeente een weg terug. Dit resulteert in een plan voor het totaal vernieuwen van zeven speeltuinen. ‘Helpman-Oost’ is er, net als na de bevrijding, als eerste bij.

Nadat in 2003 een nieuw verenigingsgebouw wordt geopend, ondergaat de tuin daarna een metamorfose tot zogeheten Deltaplanspeeltuin. Dit houdt in dat nu een groot aantal speeltoestellen toegankelijk is voor gehandicapten. De officiële opening heeft onlangs plaatsgevonden.

Helaas hebben niet alle speeltuinverenigingen een nieuwe toekomst. Volgens de accomodatienota van de gemeente wordt de subsidie voor zes clubgebouwen van speeltuinen stopgezet en dat betekent naar alle waarschijnlijkheid de doodsteek. De leden van deze speeltuinverenigingen zullen het jubileumfeest van de 75-jarige Speeltuincentrale vrijdag dan ook met gemengde gevoelens beleven.

Jubileumboek

Jubileumboek

Het jubileum van de Vereniging Speeltuin Centrale Groningen gaat vergezeld van een boekje. Freelance journalist Maaike Borst heeft zich verdiept in de geschiedenis van de Centrale en enkele betrokkenen geïnterviewd. Het boekje, dat rijk is geïllustreerd, wordt gepresenteerd tijdens het jubileumfeest in Huize Maas. De avond, bestemd is voor alle betrokkenen bij het Groningse speeltuinwerk, wordt geopend door burgemeester Wallage en geleid door Hanneke Boonstra.