Zoek op de website

De ‘nieuwe zalen’ van Krasnapolsky en De Beurs

door Beno Hofman

Als Eurosonic en Noorderslag ruim honderd jaar geleden al werden georganiseerd, dan hadden de muziekfestivals de beschikking gehad over vier grote podia.

Naast de oude zalen van het Concerthuis en de Harmonie, waren er in 1907 twee relatief nieuwe concertzalen: Krasnapolsky en De Beurs.

Concerthuis, 1925. Foto: P.B. Kramer [1785-7146] Concerthuis, 1925. Foto: P.B. Kramer [1785-7146]

Waarschijnlijk is Rossignol van Malta in 1770 de eerste die in Poelestraat 30 concerteert.

Als Johan Philip Riedel het pand twee jaar later in gebruik neemt, wordt het een echt ‘Concerthuis’.

Ook bij Sociëteit De Harmonie - dat in 1856 een onderkomen vindt aan de Oude Kijk in ’t Jatstraat - wordt gemusiceerd, maar aanvankelijk is dat bijzaak.

Pas na de vorming van een eigen orkest in 1862 en na de benoeming van J.H. Bekker als dirigent verandert dit. In deze periode neemt het inwonertal van de stad sterk toe en daarmee ook de vraag naar uitgaansmogelijkheden.

Koffiehuishouder Johannes Bierling realiseert zich dat en komt in maart 1899 met een groot bouwplan.

Bierling wil niet alleen zijn oude koffiehuis aan de Hereweg vervangen door een nieuw, maar daarachter een grote zaal bouwen en aan de Barestraat een ‘winkelbehuizing’ en zes ‘burgerhuizen’ met bovenwoningen.

Twee weken later heeft Bierling zijn bouwvergunning en in augustus is de bouw zover gevorderd dat er met Groningens Ontzet twee dagen achter elkaar ‘muziek- en danspartijen’ kunnen worden gehouden. De advertentie in de krant spreekt van de ‘nieuwe concertzaal van ’t café Crasnapolsky aan de Heereweg bij de Viaduct’.

Hoewel Bierling zijn concert- en schouwburgzaal de eerste keer met een C spelt, spreekt hij in latere advertenties steeds over ‘Krasnapolsky’. Waarschijnlijk heeft het gelijknamige hotel in Amsterdam op hem zo’n indruk gemaakt dat de Groninger zich er graag aan spiegelt. Het Groningse Krasnapolsky is rond de eeuwwisseling onder andere verscheidene keren het toneel van socialistische bijeenkomsten met Troelstra als spreker.

Omstreeks 1911 doet Bierling Krasnapolsky van de hand. Enkele jaren later wordt het complex eigendom van de Algemene Nederlandsche Werkliedenvereeniging en verandert de naam in ‘Ons Huis’. Eind jaren dertig wordt het Café, Dans- en Concertzaal Apollo. In de jaren zestig heet het ook wel Concertzaal De Jong.

Het roemruchte Provadya organiseert er rond 1970 een aantal smaakmakende concerten. Zo treden Pink Floyd en Velvet Underground op in Concertzaal Apollo/ De Jong. Begin jaren tachtig wordt het complex gesloopt en vervangen door nieuwbouw van Patrimonium.

Huis de Beurs

Niet lang na de bouw van Krasnapolsky krijgt Groningen er nog een zalencomplex bij.
Jan Wilphorst breidt zijn Huis De Beurs in 1904 uit. Naast het café laat hij architect K.H. Holthuis een gebouw neerzetten, ‘bevattende eene concertzaal en vergaderzalen met bijbehorende localiteiten’. Op 9 oktober van dat jaar organiseert Eli Culp de ‘feestelijke inwijding voor het publiek’.

Complex 'De Beurs' ca, 1924. Foto: P.B. Kramer [1785-28407] Complex 'De Beurs' ca, 1924. Foto: P.B. Kramer [1785-28407]

In januari 1907 gebruikt het Leger des Heils de zaal als ‘Bioscope’. Wilphorst gaat voor de ‘groote zaal van het Huis De Beurs’ dan gebruik maken van de naam Apollo-Theater.

Nadat Reinier Uges de zaal in 1917 heeft overgenomen, maakt hij er met hulp van architect Huurman een echte bioscoop van. Hij verandert de naam in Beurs Theater. De bovenzalen blijven onveranderd onderdeel van Huis De Beurs.

Hoewel de bioscoop in 1989 wordt gesloten, is de situatie met de komst van poolcentrum Santana boven niet veranderd. In de zalen wordt nog altijd vergaderd, gedanst, cabaret en muziek gemaakt.

Huis De Beurs is daardoor in 2007, als enige van de vier grote zalen van 1907, een podium voor Eurosonic.

Johannes Henderikus Bekker (1826-1907)

Johannes Henderikus Bekker (1826-1907)

De in Winschoten geboren Bekker wordt in het najaar van 1867 directeur van het orkest van De Harmonie en van de Muziekschool. Later komen hier nog het dirigentschap over de ‘Gemengde Zangvereeniging’ en voor kortere tijd het mannenkoor ‘Liedertafel Gruno’ bij. Johannes Henderikus Bekker neemt in 1895 afscheid van de door hem opgerichte Volkszangschool en twee jaar later van de Muziekschool, het orkest en het koor, dat dan uit grote erkentelijkheid zijn naam aanneemt.

Reintje (Reinier) Uges (1871-1954)

Reintje (Reinier) Uges (1871-1954)

Uges begint als fotograaf en wordt als zodanig enkele keren bekroond. In 1910 laat hij zijn oog vallen de nieuwe ‘Groninger Bioscope’ op de Grote Markt. Drie jaar later vervangt hij het gebouw door het nieuwe, in Jugend-stil gebouwde, ‘Cinema Palace’. Voor Uges ruikt het succes naar meer en in 1917 neemt hij het Apollo-Theater over en herdoopt het tot Beurs Theater. Daarmee is zijn bioscopenhonger nog niet gestild. Een plan voor een 2000 zitplaatsen tellend theater op een terrein tussen de Stoeldraaiersstraat en de Akerkstraat wordt echter niet uitgevoerd. In 1921 houdt Uges het in Groningen voor gezien en verhuist naar Voorburg.