Zoek op de website

Sint Walburgstraat 9

Gemeente-architect ontwierp kantoorpand voor het rijk

door Beno Hofman

De Groninger directeur Gemeentewerken Mulock Houwer kende zijn klassieken. Boven de toegangsdeur van het in 1916 door hem ontworpen kantoorpand Sint Walburgstraat 9 liet hij een spreuk aanbrengen van de Romeinse redenaar Marcus Tullius Cicero: ‘Vectigalia nervi rei publicae’. Vrij vertaald: ‘Belastingen zijn de levenskracht voor de staat’. Iets beters had Mulock Houwer niet kunnen verzinnen, want het huidige GGz-pand zou de eerste decennia door het rijk worden gehuurd voor de Dienst der indirecte belastingen.

Dat de gemeente in 1916-’17 aan de Sint Walburgstraat een pand bouwt voor het rijk heeft een voorgeschiedenis. Aanvankelijk behoort de bebouwing ter plekke bij die van het achtergelegen fraterhuis. Nadat prins Maurits en graaf Willem Lodewijk de stad in 1594 hebben ingenomen, behoort het complex aan de Staten van Stad en Lande en wordt het stadhouderlijk hof. Vanaf de Franse tijd is het rijkseigendom en voornamelijk in gebruik als kazerne en militair ziekenhuis.

De eerste belangrijke verandering ter plekke is de sloop van een vleugel aan de Kattenhage in 1910 en de daaropvolgende bouw van het Kantongerecht. De opdracht komt van het rijk en het ontwerp is dan ook van rijksbouwmeester W.C. Metzelaar.

De ruil

Zes jaar later is er opnieuw iets aan de hand, maar dit keer veel ingrijpender. Het rijk wil af van het verwaarloosde Prinsenhof en onderhandelt met de gemeente over een ruil. Het rijk heeft een terrein in Helpman – omgeving Tressenplaats - op het oog voor de bouw van een nieuwe marechausseekazerne.

Op 8 mei zijn de partijen er uit en doen B&W een voordracht aan de raad. Gekoppeld aan de ruil verplicht de gemeente zich om aan de Sint Walburgstraat ‘een gebouw te stichten ten behoeve van den dienst der indirecte belastingen, hetwelk het rijk zal huren voor 40 jaren’.

Jan Anthony Mulock Houwer maakt een ontwerp in een stijl die door architecten ‘redegevend’ wordt genoemd en doet denken aan een mengvorm van neo-gotiek en neo-renaissance.
De raad stelt het bestek op 24 juni 1916 vast en een maand later wordt de klus gegund aan aannemer G. Laffra.

Sint Walburgstraat 9 kort na de oplevering [2139-25/55] Sint Walburgstraat 9 kort na de oplevering [2139-25/55]

Het kantoorpand wordt het volgende jaar opgeleverd en in gebruik genomen door de rijksbetaalmeester, de ontvangers en de inspectie der registratie, successie en domeinen. Op de eerste verdieping is een woning voor de conciërge. Tot 1924 wordt deze functie bekleed door Ubbo Okken, daarna door Jacob Huizing.
In september 1937 verhuizen Huizing en de rijksbelastingen.

Diverse bewoners

Het Bureau voor werkverschaffing, armenzorg en steun neemt zijn intrek, met als conciërge L.F. Timmermans. Sociale Zaken, zoals het bureau dan ook wel wordt aangeduid, blijft hier tot eind 1961.

Dan wordt er verhuisd naar het nieuwe gebouw voor de ‘Geneeskundige- en Sociale Dienst’ op de hoek van de Winschoterkade en Radesingel.

Noordelijk Scheepvaartmuseum [818-5881] Noordelijk Scheepvaartmuseum [818-5881]

Het Noordelijk Scheepvaartmuseum, dat in mei 1961 het Goudkantoor heeft moeten verlaten vanwege de nieuwbouw van het stadhuis, wordt eind 1962 de nieuwe gebruiker van de begane grond.

De in ruimtenood verkerende politie zit tot 1971, als het nieuwe hoofdbureau klaar is, op de eerste verdieping.

Zeven jaar later vindt ook het scheepvaartmuseum een nieuw onderkomen, het huidige in de Brugstraat.

Voordat de Stichting Geestelijke Gezondheidszorg Groningen in 1996 de beschikking krijgt over Sint Walburgstraat 9, is het pand nog zestien jaar Natuurmuseum.

Voor de afdeling Zorgcoördinatie van de GGz is het tienjarig jubileum reden om met belanghebbenden, cliënten en hun familie een feestje te vieren.