Zoek op de website

In ‘Bethlehem’ is geen plaats meer voor een kribbe

door Beno Hofman

Het Groningse ‘Bethlehem’, aan de Meeuwerderweg, is niet meer wat het oorspronkelijk was.

En dat geldt voor meer oude kerkelijke gebouwen. De ontkerkelijking van de laatste decennia heeft haar sporen nagelaten in de stad.

Afbraak Paterskerk, 1962. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28700] Afbraak Paterskerk, 1962. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28700]

Meerdere kerken vielen onder de slopershamer en anderen kregen een nieuwe bestemming.

De beeldbepalende Martini-, Der A- en Nieuwe kerk zijn er nog, maar op de laatste na behoren ze niet meer toe aan de ooit zo grote Nederlands Hervormde gemeente, die thans PKN heet.

In de binnenstad zijn vooral katholieke kerken gesneuveld.

De eerste die valt is de zogeheten Paterskerk in de Gelingestraat.

Deze in 1888 gebouwde Jezuïtenkerk wordt al in 1956 gesloten en zes jaar later gesloopt.

Sint Martinuskerk

Heel ingrijpend is in 1982 de sloop van de Sint Martinuskerk aan de Broerstraat, die vanaf 1956 geldt als de kathedraal of hoofdkerk van katholiek Groningen.

Nadat de uit 1895 daterende gotische kruisbasiliek, ontworpen door P.J.H. Cuypers, het veld heeft geruimd, is ter plekke de Universiteitsbibliotheek gebouwd.

Sint Martinuskerk. Foto: P.B. Kramer [1785-7766]
Sint Martinuskerk. Foto: P.B. Kramer [1785-7766]
Sint Martinuskerk, ca. 1930 [1785-18562]
Sint Martinuskerk, ca. 1930 [1785-18562]
Afbraak Sint Martinuskerk 1982. Foto: K.A. Gaasendam [1785-18368]
Afbraak Sint Martinuskerk 1982. Foto: K.A. Gaasendam [1785-18368]

Heilige Hart kerk

de Heilige Hart kerk, 1914. Foto: P.B. Kramer [1785-5147] de Heilige Hart kerk, 1914. Foto: P.B. Kramer [1785-5147]

Ook de katholieke buurtkerk aan de Moesstraat – de Heilige Hart kerk – wordt gesloopt.

Alleen de toren blijft in 1994 staan en deze dient nu als liftschacht voor een appartementencomplex van de Nederlandse Stichting voor Auditief Gehandicapten.

Nog minder rest er van de beeldbepalende gereformeerde Westerkerk aan de Kraneweg.

Slechts de torenhaan op de nieuwbouw herinnert aan de gesloopte kerk.

Waalse kerk

Waalse kerk, 1918. Foto: P.B. Kramer [1785-5133] Waalse kerk, 1918. Foto: P.B. Kramer [1785-5133]

Hoewel je het op het eerste gezicht niet zou zeggen, resteert er meer van de in 1857 gebouwde kerk van de Waalse gemeente op de hoek van de Vismarkt en de Pelsterstraat.

Nadat de gemeente het pand in 1934 heeft verlaten, ontwikkelt Ruttens Bierbrouwerij ‘De Zwarte Ruiter’ het plan de kerk te verbouwen tot een cafetaria en lunchroom.

Er wordt wat gediscussieerd met de welstandscommissie en daarna laat de bierbrouwer niets meer van zich horen.
Vier jaar later blijkt de kerk aan de Vismarkt in andere handen te zijn overgegaan.

Directeur Beukema van Meubelfabriek Huizinga komt met een nieuw verbouwingsplan.
Dit door architectenbureau Van Linge gemaakte plan gaat wel door.

Het pand krijgt een nieuwe hogere voorgevel, maar aan de Pelsterstraat blijft de kerk herkenbaar doordat vijf van de zes kerkramen worden gehandhaafd.

Ooster- en Zuiderkerk

Minder ingrijpend zijn de gereformeerde Zuiderkerk aan de Stationsstraat en de hervormde Oosterkerk aan de Oosterweg verbouwd. De creaties van respectievelijk het Amsterdams-Groningse architectenkoppel Tjeerd Kuipers -Ytzen van der Veen en de Groninger Gerhardus Hoekzema Kzn. lijken op het eerste gezicht nog godshuizen, maar de schijn bedriegt.

Tussen 1983 en ’85 worden in beide kerken wooneenheden gebouwd, waardoor er van het oorspronkelijke interieur praktisch niets overblijft.

De Oosterkerk, 1925. Foto: P.B. Kramer [1785-5155]
De Oosterkerk, 1925. Foto: P.B. Kramer [1785-5155]
De Zuiderkerk, 1912. Foto: P.B. Kramer [1785-7801]
De Zuiderkerk, 1912. Foto: P.B. Kramer [1785-7801]

Bethlehem

Voordat de hervormden in de Oosterpoort de Oosterkerk bouwen, hebben ze hier slechts een wijkvereniging. Deze wordt in 1901 opgericht door dominee Jan Jakob Knap en krijgt de naam Bethlehem.

De verse vereniging koopt een huis aan de Meeuwerderweg en zet er nog hetzelfde jaar een wijkgebouw achter, ‘ten doel het houden van zondagschool-, knapen-, jongeling- en jongedochtersvereeniging, brei- en naaivereeniging, bijbeloefening, eerlang ook wijkverpleging waarvoor de spreek- en badkamer zal gebruikt worden en overigens alles wat tot den wijkarbeid behoort’.

Na jaren van grote bloei ziet de hervormde gemeente zich in 1986 gedwongen de gebouwen Meeuwerderweg 59, 61 en 63 te verkopen. De nieuwe eigenaren verbouwen de panden tot woningen, waarbij het eigenlijke wijkgebouw in tweeën wordt gesplitst. En zo is er in het Groningse Bethlehem voor een kerkelijke kribbe geen plaats meer.

Meeuwerderweg 61 : wijkgebouw 'Betlehem' van de Hervormde Gemeente ca. 1930  [1785-13338] Meeuwerderweg 61 : wijkgebouw 'Betlehem' van de Hervormde Gemeente ca. 1930 [1785-13338]