Zoek op de website

Van studentikoos Vestzaktheater tot kweekvijver Grand Theatre

door Beno Hofman

‘Het Grand Theatre is vooral een plek waar nieuwe dingen geboren worden’, schrijft Jan Stelma in 2005 in het programmaboekje dat in het teken staat van het 25-jarig bestaan van het theater.

Veel eerder had hetzelfde geschreven kunnen worden over het Vestzaktheater, dat zich van 1964 tot ’72 op een steenworp afstand van het Grand Theatre bevond. Latere grootheden als Rutger Hauer, John Leddy en Manon Alving speelden er. De laatste speelde overigens in mei 2005 opnieuw in Groningen, en nu in het Grand Theatre!

Bioscoop

Voordat het Grand Theatre in 1980 een alternatief podium wordt, is het een bioscoop.
In 1929 krijgen J. Oostenryk, B.H. Mekel en de Erven Bronda van de gemeente toestemming Hotel ‘Zeven Provinciën’ af te breken en te vervangen door een ‘bioscoopgebouw’.

Architect G. Saville ontwerpt een opzienbarend theater in Art Déco-stijl. In april 1930 wordt het Grand Theatre geopend.

In de jaren vijftig beleven het Grand Theatre en de andere bioscopen nog gouden tijden, maar daarna begint de teruggang als gevolg van de opkomst van de televisie. In dezelfde tijd komt het alternatieve theater op.

Ontstaan

In Groningen zijn de studenten van Vindicat verantwoordelijk voor het ontstaan van het ‘Vestzaktheater’. In verband met het universitaire lustrum wordt het koetshuis van Vindicats culturele sub-vereniging ‘Pragmaticum Illustre’ ter beschikking gesteld van de toneelvereniging ‘Neemt Ons Zoals Wij Zijn’.

Het Vestzaktheater, 1968. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-3361] Het Vestzaktheater, 1968. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-3361]

Op zaterdag 13 juni vindt de eerste voorstelling plaats. Elso Boll en Arjen Krips spelen op overtuigende wijze Harold Pinters ‘De Dienstlift’.

Ongeveer veertig toeschouwers zitten op bierkistjes, waar volgens de recensie in het Nieuwsblad van het Noorden ‘de meeste uitstekende spijkers’ uit zijn gehaald.

Het succes dat de studenten oogsten tijdens het lustrum, doet hen in december ’64 besluiten het Vestzaktheater als ‘stichting’ voort te zetten.

Omdat de verwachting is dat het koetshuis spoedig zal worden gesloopt om de wederopbouw van de oostzijde van de Grote Markt af te ronden, zoekt het theater een nieuw onderkomen. ‘Neemt Ons Zoals Wij Zijn’ speelt in 1965 in de ‘stal’ – het zogeheten ‘oeconomushuisje’ – van de Muziekschool, maar de vreselijke akoestiek doet het theater besluiten snel terug te keren naar het koetshuis.

Professionalisering

Het stichtingsbestuur wil ‘uit de sfeer te raken van een typische studenten-instelling’ en trekt daarom de niet-studenten Jeannette van den Akker, Jan Douwe van Willigen en Karel van Rhijn aan. Vanaf 1967 komen er ook professionele regisseurs, die meerdere producties achter elkaar mogelijk maken.

De eerste is de Duitser Horst Menzel die onder andere de ‘Bruiloft van Canetti’ regisseert, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Vera’s blad ‘Der Clercke’. Naast eigen producties zijn er in het Vestzaktheater ook optredens van groepen als ‘Neerlands hoop in bange dagen’ en de Noorder Compagnie.

Vanwege de dreigende sloop wordt er ondertussen gezocht naar een ander onderkomen. Het Gotisch huis in de Brugstraat is een optie, maar als het koetshuis in 1972 tegen de vlakte gaat om plaats te maken voor de Naberpassage is er nog geen goed alternatief.

In de Mussengang kan ‘de Workshop’ als vervolg worden gezien en twee jaar later wordt de requisietenruimte van de Stadsschouwburg ingericht tot ‘Kruithuis’. Hoewel dit ook een klein zogeheten ‘vlakke-vloer theater’ is, verschilt het toch van het Vestzaktheater omdat het niet zelf producties maakt.

Het doek valt

Grand Theatre, 1935. Foto: P.B. Kramer [1785-4778] Grand Theatre, 1935. Foto: P.B. Kramer [1785-4778]

Ondertussen gaat het met het Grand Theatre steeds minder.

Niet lang nadat er om de hoek – in de Willem Lodewijk Passage – een nieuwe bioscoop met kleine zalen is geopend, valt het doek voor het grote Grand Theatre.

Op 23 november 1977 wordt het theater gesloten. Vindicat organiseert er nog het feestprogramma ‘Merlijn de Tovenaar’ en dan wordt het stil in het gebouw, tot krakers in mei 1980 binnenvallen.

Zij vinden dat er te weinig speel- en repetitieruimte is in de stad en zien in het Grand Theatre mogelijkheden. Binnen vijf jaar wordt het Grand Theatre erkend als productiehuis en krijgt het rijkssubsidie.

Het pand wordt op de monumentenlijst geplaatst en in 1995 volgt een ingrijpende verbouwing en uitbreiding.

Zo is het theater nu, 25 jaar na de heropening en 75 jaar na de bouw, volledig bij de tijd. ‘Dat veel ondertussen wereldwijd beroemde kunstenaars het Grand Theatre eren als de plek waar zij “groot” geworden zijn, vervult ons wel met een gevoel van gepaste trots’, schrijft artistiek leider Jan Stelma.
En terecht!

Open dag Grand Theatre 2005

Open dag Grand Theatre 2005

Het Grand Theatre vierde het 25-jarig bestaan op zondag 5 juni 2005 met een open dag. Tussen 11 en 17 uur was het theater aan de Grote Markt open voor publiek. Met behulp van rondleidingen werd er zowel aandacht geschonken aan de historie als aan de huidige activiteiten. Verder waren er steeds kleine presentaties. De dag eindigde met de voorstelling ‘Morgen gestorben’door het Hans Hof Ensemble. Dit was het enige onderdeel van de dag waar een kaartje voor nodig was.