Zoek op de website

Componist Joseph Ascher

werd Franse hofpianist

door Beno Hofman

De Stichting Historie Joods Groningen vestigde met een concert in 2004 de aandacht op de vergeten negentiende-eeuwse componist Joseph Ascher.

Hoewel Ascher het grootste deel van zijn leven in het buitenland woonde, werd hij in Groningen geboren toen zijn vader hier oppervoorzanger was van de joodse gemeente. Ascher, die meer dan honderdzestig composities maakte voor salonorkest en piano, bracht het tot hofpianist van de Franse keizerin Eugenie.

Joseph Ascher heeft zijn muzikale talent vast van zijn vader Simon. Deze wordt omstreeks 1797 geboren in het Pruisische Peysern, dat tegenwoordig in Polen ligt. De kwaliteiten van Simon Ascher blijken in 1827.

Tot dan heeft de joodse gemeente gewerkt met twee gelijkwaardige voorzangers, die reciteren uit de tora en voorzingen tijdens de godsdienstoefeingen. Voor Ascher wordt nu de functie van oppervoorzanger gecreëerd.

Akerkhof 10

Akerkhof 10, 1962. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28962] Akerkhof 10, 1962. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28962]

Ascher huurt met zijn tien jaar jongere vrouw Eva Elkan aan de zuidzijde van het Akerkhof een woning boven ‘vleeschhouwer’ Lucas Hoekzema.

Op dit adres – Akerkhof G 7, het huidige nummer 10 - bevalt Eva op 3 juni 1829 van een zoon, die drie dagen later door vader Simon bij de burgerlijke stand Joseph Simon wordt genoemd.

Als getuigen zijn de joodse kooplieden Israel en Levi Emanuel van Coevorden aanwezig.

Londen

Het hoge niveau van de Groningse oppervoorzanger blijft niet onopgemerkt en leidt in 1832 tot een benoeming bij de grote synagoge van Londen.

De Aschers verhuizen en bieden op 22 juni van dat jaar een groot deel van de inboedel van de ‘Bovenwoning van den vleeschhouwer Hoekzema, aan A kerkhof’ te koop aan in een advertentie in de Groninger Courant.

Uit de advertentie blijkt dat de Aschers in Groningen een redelijke welstand hebben genoten. Zij komen namelijk met ‘diverse kostbare moderne mahoniehouten huismeubelen, bestaande in eene fraaije canapé met springveren, dito kostelijke secretaire, kolomtafel en spiegeltafels, dito stoelen met paardenharen zittingen, moderne ledikanten met en zonder behangsel’.

Joseph Ascher (bron: Wikipedia) Joseph Ascher (bron: Wikipedia)

Ook gaan ‘uitmuntende tafel- en hanglampen, dito spiegels met echt vergulde lijsten, mooije porseleinen serviezen, glas, aardewerk, fijn verlakt goed, tafelmessen, tapijten en karpetten, uitmuntend tafelgoed, eenig gewerkt zilver en verder al het huishoudelijk goed’ onder de hamer.

In Londen maakt zoon Joseph zijn eerste composities. Het is heel goed mogelijk dat hij hier les krijgt van de bekende joodse componist, dirigent en pedagoog Isaak-Ignaz Moscheles (1794-1870).

Eerder heeft deze Moscheles onder anderen les gegeven aan de eveneens joodse Felix Mendelssohn. De laatste wordt de grote man van het toonaangevende ‘Conservatorium der Musik zu Leipzig’.

Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat Joseph Ascher daarom daar op 21 augustus 1845 als leerling wordt ingeschreven.

Een jaar later komt op uitnodiging van Mendelssohn ook Moscheles naar Leipzig. Uit een getuigschrift blijkt dat Moscheles nu de pianoleraar wordt van Ascher. Uit het rapport dat de geboren Groninger in juni 1848 bij het verlaten van het conservatorium krijgt, blijkt overigens ook dat hij zich niet bij alle vakken overmatig heeft ingespannen. Kennelijk is zijn talent voldoende geweest voor een goed eindresultaat.

Parijs

Eugénie de Montijo, olieverfschilderij, 1853 (bron: Wikipedia) Eugénie de Montijo, olieverfschilderij, 1853 (bron: Wikipedia)

Joseph Ascher vestigt zich het volgende jaar in Parijs, waar de salonmuziek in die tijd in de gegoede kringen hoogtij viert.

Chopin, die net als Schubert en Schumann het werk van Ascher heeft beïnvloed, overlijdt er datzelfde jaar. Politiek is het onrustig in de Franse hoofdstad.

Lodewijk Napoleon - Napoleon III - is net president geworden en enkele jaren later roept hij zichzelf in navolging van zijn oom Napoleon I uit tot keizer.

Voor Ascher komt dit niet zo slecht uit, want Napoleons vrouw Eugenie is wel gecharmeerd van de Groninger en benoemt hem tot haar hofpianist.

Ook aan het Oostenrijkse en het Spaanse hof wordt hij een gezien gast en in het laatste land krijgt Ascher zelfs een onderscheiding van ex-koningin Isabella.

Joseph Ascher maakt zeker 128 werken met opus nummers en 40 ongenummerde werken. In de jaren zestig wordt hij ziek.

Volgens enkele levensbeschrijvingen lijdt de componist aan een geestesziekte, als gevolg van een te losbandig leven.

Londen

Waarschijnlijk keert hij daarom terug naar Londen, waar zijn vader dan nog altijd voorzanger is. Joseph overlijdt er op 20 juni 1869. Het is niet bekend of hij ooit nog weer voet in Groningen heeft gezet.

Maar hoewel ‘Baker’s Biographical Dictionary of Musicians’ durft te beweren dat Ascher in Londen werd geboren, is hij toch echt in Groningen ter wereld gekomen. En zijn geboortehuis staat er nog!

Matinee Musicale

Matinee Musicale

Doordat de Groningse muziekkenner Dick Leutscher veel werk van Joseph Ascher heeft aangekocht, kan in de Pelstergasthuiskerk op 12 december 2004 een ‘Matinee musicale’ worden gehouden rond deze Groningse componist. Leutscher houdt voorafgaande aan het concert een inleiding houden over salonmuziek. De muziek zelf wordt ten gehore gebracht door zangeres Riekje Bakker en het Griegpianoduo, bestaande uit Elles van der Heiden en Siebert Nix.