Zoek op de website

Van Panhuys

De Franse paleizen van een Groninger jonker

door Beno Hofman

Johan Aemilius Abraham van Panhuys heeft nadrukkelijk zijn sporen nagelaten. De jonker, die in 1907 op tragische wijze verdronk in het Hoendiep, krijgt in 2007 op de plek des onheils een monumentje. Veel grotere monumenten heeft hij bij zijn leven zelf al laten oprichten. Van Panhuys liet de ‘Franse paleizen’ Hereplein 4-5 en Nienoord bouwen.

De jonker wordt op 17 oktober 1836 op Nienoord geboren als zoon van Ulrich Willem Frederik van Panhuys en Wendelina Cornera van Inn- en Kniphausen. Haar broer Ferdinand Folef is de borgheer en onder zijn beheer wordt Nienoord stukje bij beetje afgebroken en in 1850 door een brand grotendeels verwoest. De Van Panhuyzen wonen dan in de Nieuwe Boteringestraat.

Promoveren, trouwen en werken

Abraham – zoals de jonker kortweg wordt genoemd – promoveert in 1859 in Groningen. Datzelfde jaar trouwt hij in Friesland Catharina Johanna van Sminia. Daar vindt Van Panhuys werk als schoolopziener en advocaat en vanaf 1864 als burgemeester van Tietjerksteradeel. In 1880 komt hij in Groningen terug om burgemeester Berend van Roijen op te volgen.

Woning op stand aan Hereplein

Van Panhuys vindt met vrouw, drie dochters en zoon een woning in de Oosterstraat, maar kijkt direct uit naar iets dat beter past bij hun stand. Hij treft het dat door de ontmanteling van de vestingwerken grond beschikbaar is en zijn schoonzus Clara Maria van Sminia wel mee wil doen aan een bouwproject. Zo kopen zij samen in 1881 van aannemer Dopheide een bouwterrein aan het Hereplein.

De burgemeester laat een ontwerp maken door de Oldenburger Gerhard Schnitger. Het gedeelte van de familie Van Panhuys – Hereplein 5 - krijgt een toren en wordt het grootste. Schnitger heeft zich voor zijn ontwerp laten inspireren door de architectuur van de Loire-kastelen. Met name de toren en het stijlopgaande schilddak doen Frans aan.

Vlak voordat de bouw klaar is, overlijdt op 3 april 1882 jonkvrouw Van Panhuys. De burgemeester heeft nauwelijks zijn intrek genomen of hij wordt gevraagd Commissaris des Konings te worden. Doordat Van Panhuys akkoord gaat, moet hij verhuizen naar de Oude Boteringestraat.

Hereplein 4-5. Foto: P.B. Kramer [1785-13794] Hereplein 4-5. Foto: P.B. Kramer [1785-13794]

Nienoord

Van Panhuys weet de verhuizing naar de slecht onderhouden ambtswoning uit te stellen tot eind oktober 1884, maar dan is er geen ontkomen meer aan. Kort daarna overlijdt zijn oom Ferdinand Folef en hertrouwt hij. Bij de boedelscheiding krijgt Van Panhuys Nienoord toegewezen en het geld van zijn nieuwe vrouw – de weduwe Trijntje de Blocq van Scheltinga-Looxma – komt hem goed van pas. Hij kan er de andere erfgenamen mee uitkopen en van Nienoord weer iets moois maken.

Hoewel Van Panhuys erg tevreden is over Schnitgers creatie, kiest hij nu een andere architect. Mogelijk vanwege de kritiek op het gebruik van buitenlandse ontwerpers kiest de Commissaris voor Jacob Maris, die onder andere voor Willem Albert Scholten het Scholtenhuis op de Grote Markt en zijn theekoepel aan de Hereweg heeft gebouwd.

Pas nadat Van Panhuys - na nog te hebben gewerkt als Commissaris der Koningin in Overijssel (1893) en vice-voorzitter van de Raad van State (1893- 1898) - wegens voortdurende slapeloosheid stopt met werken, wordt Nienoord zijn vaste woonadres. Hij laat het daarom nog uitbreiden met een oostelijke vleugel met toren. Heel erg lang kunnen Van Panhuys en zijn vrouw niet genieten van hun ‘paleis’.

Verongelukt

Op de avond van de 6e november 1907 rijden ze op de terugtocht van Groningen naar Leek met hun koets in het Hoendiep en verdrinken, samen met hun zoon, schoondochter en een huisknecht.

Op de met een X aangegeven plek heeft het ongeval waarbij van Panhuys om het leven kwam plaatsgehad. In de inzet het portret van de eveneens bij dat ongeval omgekomen palfrenier Meindert van Wijk, [818-7434] Op de met een X aangegeven plek heeft het ongeval waarbij van Panhuys om het leven kwam plaatsgehad. In de inzet het portret van de eveneens bij dat ongeval omgekomen palfrenier Meindert van Wijk, [818-7434]