Zoek op de website

Wielerdroom Velodrôme was snel voorbij

door Beno Hofman

De klassieker Groningen-Münster is een goede promotie van de noordelijke wielersport.
In 1929 werd er ook iets gedaan in die richting.

Toen werd het ‘Groninger wieler- en motor stadion’ geopend, met een uit Amsterdam gehaalde baan en tribune. De verwachtingen van de exploitanten waren hooggespannen maar de ‘Velodrôme’, zoals de baan werd genoemd, werd geen succes en na zes jaar was de droom voorbij.

Wielrennen is aanvankelijk meer baan- dan wegsport. Dit komt door de slechte kwaliteit van de wegen en doordat er alleen bij baanrennen wat valt te verdienen aan toeschouwers. In Groningen ligt de eerste wielerbaan op het Noordersportterrein aan de Korreweg.

Dit zogeheten Julianabaantje is slechts 250 meter lang, maar geeft wel een enorme impuls aan de Groningse wielersport. De latere Nederlands kampioen Herman Nankman is één van de talenten die op het baantje rijdt.

Groningse Wielerbaan, openingswedstrijd 1929 [1785-28161] Groningse Wielerbaan, openingswedstrijd 1929 [1785-28161]

In 1921 maakt het Noordersportterrein plaats voor de aanleg van het Bernoulliplein. Het betekent voor het Groningse wielrennen een forse aderlating. Pas na de oprichting van de ‘Noordelijke Wieler Vereniging’ in 1925 bloeit de sport hier weer op. Voor wedstrijden kunnen de renners dan terecht op een sintelbaan in het Stadspark.

Het plan voor de aanleg van een nieuwe Groningse wielerbaan ontstaat aan de Poelestraat, in het huidige café Stadtlander. In 1927 laat Pieter Huig Marinus Mak het voorhuis verbouwen tot twee winkelruimten voor zijn wijnhandel. Mak trekt Albertus Johannes Marinus Dibbits aan om hem te helpen.

'NV Groninger wieler- en motorstadion'

De twee hebben niet alleen de liefde voor de wijnhandel met elkaar gemeen, maar houden ook beiden van wielrennen. Ze richten de ‘NV Groninger wieler- en motorstadion’ op en gaan op zoek naar een baan.

Mak c.s. vindt deze in Amsterdam, waar voor de Olympische Spelen van 1928 een nieuw stadion met vaste wielerbaan is gebouwd. Het oude stadion met demontabele baan wordt tijdens de Spelen nog gebruikt, maar daarna wegens overbodigheid gesloopt.

De Groningers zien hun kans en kopen de wielerbaan en een tribune voor respectievelijk vijf- en tweeduizend gulden. Geld voor de aankoop van een geschikt terrein heeft de NV nog niet, maar ze kan tussen de Paterswoldseweg en het Hoornsediep wel twee percelen grond huren van de grossiers Jozef en Emanuel Marcus.

De eerste tegenslag komt als de baan en tribune in schepen over de Zuiderzee onderweg zijn naar Groningen. Door de strenge winter komen de schepen vast te zitten in het ijs, waardoor de transportkosten oplopen tot drieduizend gulden. Ook de gemeente werkt niet hard mee.

Mak vraagt al op 22 februari 1929 een bouwvergunning aan, maar het duurt tot 15 mei voor de gemeente akkoord is. De NV krijgt slechts een tijdelijke vergunning, omdat op de grond volgens het gemeentelijke uitbreidingsplan woningbouw is gepland.

Opening

Op zaterdag 3 augustus wordt het wieler- en motorstadion officieel geopend. Volgens ‘Het Noorden in Woord en Beeld’ houdt president-commissaris Hendrik Frinking een ‘door de loudspeaker met koffiemolen-allures danig verminkt’ openingswoord. Daarna knipt juryvoorzitter C.H. Robertus een lint door en beginnen de openingswedstrijden.

Het hele weekend wordt er gereden, onder anderen door de Olympische kampioenen Leene en Van Dijk. De publieke belangstelling valt nog wat tegen, maar de organisatoren hebben goede hoop dat dit beter zal worden.

Knipkaart voor de 1e rang van de tribune van het Velodrôme, Nieuwsblad van het Noorden, 6 augustus 1929. Knipkaart voor de 1e rang van de tribune van het Velodrôme, Nieuwsblad van het Noorden, 6 augustus 1929.

De ‘NV Groninger wieler- en motorstadion’ weet het middenterrein te verhuren aan voetbalvereniging Velocitas, die (tijdelijk) is uitgekeken op het Stadspark. Het stadion gaat nu in de volksmond het ‘Velodrôme’ heten.

In het nieuwe stadion wordt Velocitas het seizoen ’29-’30 voor de vierde achtereenvolgende keer noordelijk voetbalkampioen, maar de kwaliteit van het veld laat veel te wensen over. De NV besluit het terrein in mei 1930 te kopen voor zeventienduizend gulden en een nieuw afwateringssysteem aan te leggen. Gevolg is wel dat Velocitas een jaar moet uitwijken naar de Esserberg en de NV veel inkomsten misloopt.

Ook in de organisatie zelf rommelt het. Mak haakt in mei ’31 af en Dibbits in augustus ’33. Het beoogde maatschappelijk kapitaal van tienduizend gulden wordt nooit gehaald. Er worden regelmatig toppers naar Groningen gehaald als bijvoorbeeld vijfvoudig sprintwereldkampioen Piet Moeskops, maar de inkomsten houden geen gelijke tred met de uitgaven.

Schulden

In 1935 zijn de schulden zo opgelopen dat de deurwaarder tijdens een wedstrijd beslag probeert te leggen op de recette. Dit lukt niet doordat het geld dan al naar Koos Kerstholt is gebracht, waar de renners na afloop worden uitbetaald.

Maar het is duidelijk dat het mis gaat met de ‘NV Groninger wieler- en motorstadion’. Op 31 december 1935 loopt de termijn van de gemeentelijke vergunning af en op 9 juni ’36 worden terrein en baan publiek verkocht in Huis De Beurs.

Hoewel president-commissaris Frinking als privépersoon de boel koopt voor vijftienduizend gulden, betekent dit wel het einde van het stadion en daarmee van een belangrijke episode in de Groninger wielersport. Na de oorlog is op het terrein het blok Bezettingslaan- Invasiestraat- Rode Kruislaan- Canadalaan verrezen.

Noordelijke Wieler Vereniging Groningen

Noordelijke Wieler Vereniging Groningen

De oudste nog bestaande Groningse wielervereniging is de Noordelijke Wieler Vereniging Groningen. De vereniging is in 1925 opgericht als NWV en bestaat dus inmiddels 80 jaar. Bij het 75-jarig bestaan hebben Jan Plat, Bert van Dwingelen en Rob de Vries een jubileumboekje geschreven. Volgens dit boekje betekent het einde van het Velodrôme voor de tweede keer het ‘overlijden’ van het Groningse wielrennen. Na de oorlog mislukt een poging opnieuw een wielerbaan te krijgen en wordt het wielrennen meer een wegsport.