Zoek op de website

Hoe de gemeente een tram kreeg

door Beno Hofman

In 1906 werd de particuliere Groninger tram gemeentelijk en dat 100 jarige jubileum werd van 7 tot en met 10 juni 2006 gevierd. Het initiatief tot de jubileumviering is gek genoeg genomen door het particuliere vervoersbedrijf Arriva. In de Martinikerk werd een expositie gehouden, er reden historische stadsbussen en er werd een model getoond van een oude Gemeentetram.

De gemeente greep het jubileum aan om te promoten dat er een nieuwe tram komt.

De eerste tram

Nieuwe Ebbingestraat, tramremise, 1910. Foto: P.B. Kramer [1785-8031] Nieuwe Ebbingestraat, tramremise, 1910. Foto: P.B. Kramer [1785-8031]

In 1880 rijdt er voor het eerst een tram in de stad.

De Brusselse heren Debrouwer en Lebaignes noemen hun maatschappij ‘Société anonyme belge de tramways Groningen et de la province’.

Op 12 juli wordt de paardentramlijn feestelijk in gebruik genomen.

De route voert van het station, over het Hereplein, door de Herestraat en Waagstraat, over de noordzijde van de Grote Markt en door de Ebbingestraten naar de remise bij het plantsoen.

De tram geeft regelmatig aanleiding tot klachten. De rijtuigen worden slecht onderhouden, de paarden zijn oververmoeid en de tram loopt nogal eens uit de rails. Vooral de in 1890 opgerichte ‘Vereeniging tot bevordering van het Vreemdelingenverkeer’ klaagt steen en been.

Noorderstation met electrische tram en wagon paardentram, 1916. Foto: P.B. Kramer [1785-1623] Noorderstation met electrische tram en wagon paardentram, 1916. Foto: P.B. Kramer [1785-1623]

Na een maand krijgt de lijn al een verlenging over de Hereweg naar het Boschhuis bij het Sterrebos.

In 1885 komt er ook een uitbreiding naar het noorden.

De laatste is het gevolg van de bouw van het Noorderstation.

In verband met de aanleg van de tramlijn wordt naast het smalle Studentenpad de Noorderstationstraat aangelegd.

Overname

Pas nadat de Groningers Jan Evert Scholten, Jhr. Alberda van Ekenstein, Leo Holthaus en Julius Oppenheim de trammaatschappij in de winter van 1896-’97 hebben overgenomen, verandert er iets. Ze versmallen de spoorbreedte, schaffen nieuwe wagens en paarden aan en vernieuwen de remise en stal.

Herewegviaduct, 1901. Mr. D.J.C. Romkes [1785-30728] Herewegviaduct, 1901. Mr. D.J.C. Romkes [1785-30728]

De directie van de ‘Société anonyme’ wil ook graag de situatie op het Herewegviaduct verbeteren.

Doordat trambestuurders hier niet kunnen zien of er een tram van de andere kant komt, ontmoeten ze elkaar nog wel eens boven op het viaduct.

Dit leidt regelmatig tot ruzie omdat een van de twee zijn paard moet uitspannen en terugkeren om de ander bij een wisselplaats te laten passeren.

Maar het gemeentebestuur wil van de spoorverdubbeling op het viaduct niets weten. Het onderzoekt ondertussen de mogelijkheid zelf een elektrische tramlijn te beginnen van de Nieuweweg naar de Westerkade, met aansluiting op de tramlijn Groningen-Paterswolde-Eelde.

Gemeentelijk trambedrijf

De kansen op een gemeentelijk trambedrijf nemen in 1903 toe doordat Jan Evert Scholten, kort na het overlijden van Julius Oppenheim, de ‘Société anonyme’ te koop aanbiedt. De grootindustrieel speelt een belangrijke rol tijdens de onderhandelingen over de overname van de tram. Zo ondersteunt Scholten, terwijl hij in gesprek is met de gemeente, doodleuk een ander particulier initiatief tot oprichting van een trammaatschappij.

Uiteindelijk weet Scholten de door hem verlangde 130.000 gulden van de gemeente los te krijgen en gaat de tram op 1 maart 1906 over naar de gemeente. Vier jaar later wordt de paardentram vervangen door een elektrische en wordt het net uitgebreid met een tweede en derde lijn. In 1915 komt er een lijn 4 en zes jaar later zelfs een lijn 5, die over de gemeentegrens, via Haren naar De Punt gaat.
Deze lijn wordt in 1939 opgeheven. Tien jaar later worden de laatste tramlijnen opgeheven.

Noodwoningen

Tramdorp Kostverloren, noodwoningen in tramwagons, 1952. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28815] Tramdorp Kostverloren, noodwoningen in tramwagons, 1952. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28815]

Tot 1954 fungeren de rijtuigen als noodwoningen aan de Friesestraatweg.

Daarna worden ze gesloopt.

De tram die tijdens de viering te zien was, heeft hier nooit gereden maar is wel van het Groningse type.

Zo kunnen we alvast weer wennen aan een Groningse gemeentetram.