Zoek op de website

Nieuwsbericht

06oktDe Atlas van Kooper staat nu op de beeldbank

De Atlas van Kooper is samengesteld door ir. Johan Kooper (1876-1939), die van 1915-1939 hoofdingenieur bij de Provinciale Waterstaat van Groningen was. De Atlas bestaat uit ongeveer 67 kaarten die in een band bijeengebonden waren. De kaarten zijn uit de band gehaald en worden nu als losse stukken bewaard. Het lijkt er op dat een drietal kaarten op een eerder tijdstip uit de band verwijderd zijn.

In 1936 publiceerde Kooper zijn standaardwerk over de waterstaatshistorie van Groningen onder de titel Het waterstaatsverleden van de provincie Groningen (J.B. Wolters, Groningen, Batavia, 1939). Hierin heeft de auteur ook een overzicht opgenomen van de door hem geraadpleegde kaarten, die hij indeelde in een tiental categorieën. De categorieën 1 (Algemene kaarten van de provincie Groningen en omgeving), 2 (Gedrukte waterstaatkundige kaarten 1: 50000 met grenzen van zijlvesterijen), 9 (Plattegronden van steden en vestingwerken) en 10 (Gemeenteatlas van de provincie Groningen door Fehse, 1862) bevatten gedrukte kaarten. In alle overige categorieën is sprake van getekende kaarten (manuscriptkaarten); doorgaans oude kaarten waarvan niet meer dan één exemplaar in de archieven bewaard is gebleven. De meeste van deze getekende kaarten zijn terug te vinden in de collecties van de Groninger Archieven, toegangen 817 en 1536

Voor de gedrukte exemplaren maakte Kooper naar alle waarschijnlijkheid gebruik van een door hemzelf aangelegde verzameling. Aantekeningen met potlood van prijzen en hier en daar stickertjes van het befaamde antiquariaat en veilinghuis Burgersdijk en Niermans te Leiden wijzen op een actief aankoopbeleid.

Kooper heeft - zo blijkt uit de selectie - getracht een zo compleet mogelijke cartografische basis te geven aan zijn waterstaatkundig historisch werk. De band bevat namelijk ook verschillende kaarten van aangrenzende gewesten (Friesland, Drenthe, Oost-Friesland en zelfs Holland en Westfalen) als ook de befaamde paskaart uit de Atlas Maritime (1693) en de kaart die Johann Baptist Homann in 1718 uitgaf naar aanleiding van de ook voor Groningen uiterst desastreuze kerstvloed van 1717.

Kaart van Oost-Friesland en het noorden van de provincie Groningen met op een inzetkaartje de gebieden rond de Zuiderzee die door de overstroming onder water zijn komen te staan. 1717. (2376-0380) Kaart van Oost-Friesland en het noorden van de provincie Groningen met op een inzetkaartje de gebieden rond de Zuiderzee die door de overstroming onder water zijn komen te staan. 1717. (2376-0380)

Dat de verzameling duidelijk als inhoudelijk bronnenmateriaal werd opgevat en niet als kunsthistorische collectie blijkt uit de aanwezigheid van verschillende reproducties, bedoeld om inhoudelijke cartografische leemten op te vullen. Doorgaans ontbreken de originelen van zeer kostbare en/of zeldzame kaarten, zoals de stadsplattegrond van Groningen van Haubois (1643), de befaamde Coenderskaart (circa 1680) en de Beckeringhkaart uit 1781. Van de Van Deventer plattegronden van Groningen en Appingedam moest de samensteller ‘sowieso’ gebruik maken van reproducties, omdat van deze netteplans slechts één exemplaar bestaat dat wordt bewaard in de Biblioteca Nacional te Madrid.

De selectie van gedrukte prenten, plattegronden en kaarten vormt - aangevuld met de door Kooper eveneens geraadpleegde manuscriptkaarten - een nuttige rode draad voor een schets van de geografische geschiedenis van Groningen, de ontwikkeling van het Groninger landschap van de vroeg moderne tijd tot circa 1900.

Afbeeldinge der stadt Groningen met de omliggende fortressen 1652. (2376-024) Afbeeldinge der stadt Groningen met de omliggende fortressen 1652. (2376-024)

Een groot deel van de kaarten en prenten uit de Atlas van Kooper was al in de verzamelingen van de Groninger Archieven aanwezig . Maar een aantal kaarten is ofwel geheel nieuw, ofwel alleen in een andere versie of druk aanwezig. Zo zijn er verschillende exemplaren van de ‘kleine Haubois’: De stad Groningen met omliggende fortressen, 1652. Die zijn echter zwart/wit. In de Atlas van Kooper is het een ingekleurd exemplaar.


Meindert Schroor, Mirjam de Jonge

Carte de la Mer d'Allemagne contenant les bancs, isles et costes comprises depuis Bergen et les isles Schetland jusques au Pas de Calais. (2376-049) Carte de la Mer d'Allemagne contenant les bancs, isles et costes comprises depuis Bergen et les isles Schetland jusques au Pas de Calais. (2376-049)

« Terug naar nieuwsoverzicht