Zoek op de website

Lezing over onderwijs in het spanningsveld tussen arm en rijk

Persbericht - 10 april 2013

Woensdag 17 april 2013, 20.00 uur
RHC Groninger Archieven, Cascadeplein 4, Groningen

Hoe Groninger onderwijzers een brugfunctie tussen arm en rijk vervulden, dàt is het onderwerp van de lezing door Mineke van Essen op woensdagavond 17 april a.s. in de hal van RHC Groninger Archieven.

De arme weesjongen Berend Brugsma is in 1811 veertien jaar oud, als hij onderwijzer wordt aan het dorpsschooltje van Euvelgunne. Deze benoeming markeert het begin van een indrukwekkende onderwijscarrière. Akten halend, rangen doorlopend en nationale bekendheid verwervend dankzij zijn schoolboekjes en pedagogische handleidingen, schopt Brugsma het uiteindelijk tot schoolopziener en directeur van de nieuwe Rijkskweekschool voor onderwijzers in de stad Groningen. Hij heeft veel invloed en als hij in 1868 overlijdt, blijkt hij in een kapitaal huis in de Oude Boteringestraat te wonen.

Een dergelijke stijging op de maatschappelijke ladder als van Brugsma was uitzonderlijk in de standenmaatschappij van de 19e eeuw. Hoe leergierig en talentvol hij ook was, zelfs hij had er een kruiwagen bij nodig. Dat was de welgestelde en zeer in het onderwijs geïnteresseerde hoogleraar Theodorus van Swinderen. Deze telg uit een Gronings regentengeslacht ondersteunde Brugsma en hielp hem voort.

Met het verhaal van Brugsma en Van Swinderen begint ‘Pedagogische mediators tussen arm en rijk’, een avondvullende lezing door Mineke van Essen over onderwijs in de 19e en 20e eeuw. Van Essen zal daarin aan de hand van spraakmakende Groningse schoolmeesters en pedagogen als Berend Brugsma, Rijko Rijkens, Petronella Heringa, Hindericus Scheepstra en Leon van Gelder het pedagogische spanningsveld tussen rijk en arm verkennen. Daarbij voert ze ons vanaf het gedachtengoed van de Verlichting – zoals dat uitmondde in de onderwijswet van 1806, die alle Nederlandse kinderen in principe hetzelfde basisonderwijs gaf – langs industriële revolutie en socialisme, individuele ontplooiing en middenschool, naar het modieuze ‘opbrengstgericht leren’ van vandaag de dag.

Vanaf 1806 kreeg onderwijs meer en meer een maatschappelijke brugfunctie tussen arm en rijk, en onderwijzers speelden wat dat betreft een cruciale rol. Meestal afkomstig uit eenvoudige milieus, vertolkten zij in hun klassen vol armenkinderen de pedagogische idealen van de weldenkende elite, die eerst vooral disciplinering en verheffing voorstond, maar later ook emancipatie en democratisch burgerschap. Onderwijzers profiteerden zelf ook van de ontwikkeling. Hun opleiding, de kweekschool, vormt een belangrijke invalshoek voor Van Essen.

Dr. Mineke van Essen is historisch pedagoge en emeritus hoogleraar genderstudies aan de Rijksuniversiteit Groningen. Eind 2012 verscheen van haar een biografie van Wilhelmina Bladergroen, eerder schreef zij o.a. Kwekeling tussen akte en ideaal (2006).

De lezing van Van Essen vormt de laatste in een cyclus over het thema “Arm en Rijk”. Deze serie wordt georganiseerd door de Nederlandse Genealogische Vereniging afdeling Noord, de cultuur-historische vereniging Stad & Lande en RHC Groninger Archieven.

Bijlage bij dit persbericht: Berend Brugsma, foto J.H. Egenberger, collectie RHC Groninger Archieven