Zoek op de website

Doop-, trouw- en begraafboeken

Deze uit kerkelijke archieven afkomstige vermeldingen in kerkboeken geven informatie over doop, huwelijk en soms over overlijden en begraven. De doop-, trouw- en begraafregistraties worden ‘DTB-boeken’ of ‘retroacta van de burgerlijke stand’ genoemd. Omdat in het verleden bijna iedere Nederlander bij een kerk was aangesloten, vindt u in deze boeken het overgrote deel van de bevolking terug.

Het grootste deel van de boeken is afkomstig van de (Nederlands-) hervormde kerk, in die tijd aangeduid als Nederduits-gereformeerd. Ook van de doopsgezinde, rooms-katholieke, Waalse, lutherse en joodse gemeenten zijn registraties bewaard gebleven. Alle originelen bevinden zich bij de Groninger Archieven. In hoeverre deze registraties bewaard zijn gebleven verschilt van plaats tot plaats. In veel plaatsen beginnen de bewaard gebleven registers pas in de 17e of zelfs in de 18e eeuw. In Groningen (stad) gaan de ondertrouwregistraties terug tot 1595.

  • Doopregisters: Doopinschrijving was in de meeste protestantse kerken gebruikelijk. Het tijdstip van de doop kon variëren van enkele uren tot enkele weken na de geboorte. Een uitzondering hierop vormden de doopsgezinden, die zich op volwassen leeftijd lieten dopen. Van de joodse gemeenschap zijn wel geboorte- en besnijdenisregisters bewaard gebleven; geboortegegevens zijn in het algemeen zeer beperkt overgeleverd. Doopgegevens en gescande afbeeldingen zijn te vinden op www.allegroningers.nl.
  • (Onder-)trouwregisters: Regels voor registratie van ondertrouw en trouw kunnen plaatselijk verschillen waardoor de gegevens hierover sterk uiteen kunnen lopen. Controleer altijd of u met een ondertrouw- of een trouwregister te maken hebt; meestal gaat het namelijk om ondertrouwregisters. In de stad Groningen werd sinds eind 16e eeuw de ondertrouw in het stadhuis geregistreerd door vertegenwoordigers van kerk en burgerlijke overheid. Het huwelijk werd voltrokken in de hervormde kerk, destijds het enige erkende kerkgenootschap. Andersdenkenden zoals doopsgezinden, lutheranen en rooms-katholieken konden dus alleen met medewerking van een predikant van deze kerk een wettig en geldig huwelijk aangaan. In de 17e en 18e eeuw werd eerst aan doopsgezinden en later aan lutheranen toegestaan in hun eigen kerk te trouwen. Dit gold niet voor rooms-katholieken. Voor hen bleven de beperkingen gelden. Omdat het opgedrongen alternatief niet voldeed aan de regels van de moederkerk zagen katholieken zich vaak genoodzaakt nogmaals te trouwen, dit keer in één van hun schuilkerken voor eigen parochie. Met de Bataafse omwenteling in 1795 kwam de gelijkstelling van alle geloofs- en levensovertuigingen en kregen ook de katholieken weer het recht in hun eigen kerk te trouwen. De (onder)trouwregistraties zijn ook te vinden op www.allegroningers.nl.
  • Begraafregisters: Gegevens over overlijden zijn veel minder systematisch bewaard dan doop- en trouwgegevens. In de stad Groningen werden tot 1806 geen registers van overlijden of begraven bijgehouden. Ook voor veel kerkelijke gemeenten in de provincie Groningen geldt dat er weinig gegevens van overlijden en begraven bewaard zijn gebleven. Wel zijn er in kerkarchieven soms meer ‘indirecte’ aanwijzingen te vinden omtrent iemands overlijden. Zo zijn er registers van kerkhoven (de administratie rondom verhuur of verkoop van grafruimten in de kerk of op het kerkhof), vermeldingen van opbrengsten uit collectes (ten behoeve van de nabestaanden van de overledene) en de verhuur van koetsen en doodslakens in de registers van inkomsten van de diaconie. In soortgelijke registers uit de stad Groningen vinden we ook de inkomsten uit boeten (breuken) die betaald werden voor het te laat begraven van de dode, iets wat vanaf 1729 daags na het overlijden vóór 11.30 uur diende te gebeuren. Een enkele keer ook staat een datum van overlijden genoteerd bij een naam in de lidmatenregistratie.

Een beschrijving van de retroacta van de burgerlijke stand voor Groningen en Drenthe treft u aan in:
A. Pathuis en E.J. Werkman, Beschrijving van de Doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincies Groningen en Drenthe, dagtekenende van voor de invoering van de Burgerlijke Stand. Beschikbaar in de studiezaal, kast 83, plank 3. Zie ook toegang 124.