Zoek op de website

Leens

Geschiedenis

Leens, een agrarisch georiënteerd dorp, ligt in het noordwesten van de provincie Groningen. De eerste Joodse familie vestigde zich er in de eerste helft van de 18e eeuw. In de tweede helft van die eeuw telde het dorp nooit meer als drie Joodse families, die nauw aan elkaar verwant waren. Uit de rekeningen van de Joodse Gemeente Groningen weten we dat deze Joden voor hun religieuze behoeftes waren aangewezen op de stad Groningen.

Gezien de relatief grote afstand tussen beide plaatsen zal bezoek aan de Groninger synagoge zelden hebben plaats gevonden. Voor religieus onderwijs aan de kinderen deden de ouders een beroep op zogenaamde huisonderwijzers. Meestal waren dit slecht gekwalificeerde krachten, die naast het geven van onderwijs als knecht hun brood moesten verdienen. De belangrijkste bronnen van bestaan voor de Joden uit Leens en Ulrum was de handel in vee en vlees. Daarnaast handelde men in textiel en ongeregelde goederen. Ook in de 19e en 20ste eeuw was dit het geval.

Officieel behoorden de Joden ter plaatse vanaf 1813 tot de Joodse Gemeente Winsum. Maar de afstand tussen beide plaatsen was dermate groot, dat het moet worden betwijfeld of men vaak de synagoge in Winsum bezocht. Dat het in 1877 tot een afsplitsing van Joodse Gemeente Winsum kwam en de Joodse Gemeente Ulrum-Leens werd opgericht, behoeft in het licht van het voorgaande geen verbazing te wekken.

In 1809 woonden er in beide dorpen slecht 18 Joden, dit aantal groeide tot 45 in 1899. Ook hier liep in de 20ste eeuw als gevolg van de veranderende sociale en economische verhoudingen het aantal Joden terug. In 1941 telden beide dorpen nog dertien Joden. Zij werden in november 1942 gedeporteerd.
Op de Algemene Begraafplaats staat een monument ter nagedachtenis aan de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen inwoners van beide dorpen. Hierop staan ook de namen vermeldt van de weggevoerde Joden.

Synagoge

Weliswaar wordt in de literatuur melding gemaakt van het feit dat de Joden in Leens in 1806 een gebouwtje kochten dat als synagoge dienst deed, maar bewijzen hiervoor ontbreken. Het is niet onmogelijk dat in het huis van een hunner een kamer was ingericht als synagoge.

De synagoge te Leens, circa 1933 [Tg. 818 inv. nr. 8709] De synagoge te Leens, circa 1933 [Tg. 818 inv. nr. 8709]

Het duurde tot 1885 voordat de Joodse Gemeente Ulrum-Leens aan de Julianastraat 15 een synagoge liet bouwen, die op 1 augustus 1885 werd ingewijd. Dit pand brandde af in 1909 en vervolgens weer opgebouwd. Deze voormalige synagoge is tegenwoordig een woonhuis.

Begraafplaats

De Joodse begraafplaats maakt deel uit van de Algemene Begraafplaats aan de Achtervalge en werd in 1878 in gebruik genomen. Bijzonder is dat de begraafplaats drie houten graftekens bevat.