Zoek op de website

Vlagtwedde

Geschiedenis

Verzoek Levi Aarons om zich in Vlagtwedde te mogen vestigen (Gemeentearchief Groningen; Archief van de secretarie van het stads- later gemeentebestuur van Groningen rekest 18 januari 1697. Verzoek Levi Aarons om zich in Vlagtwedde te mogen vestigen (Gemeentearchief Groningen; Archief van de secretarie van het stads- later gemeentebestuur van Groningen rekest 18 januari 1697.

Vlagtwedde is een agrarisch georiënteerd dorpje in het zuid-oosten van de provincie Groningen. De eerste Joodse families vestigden zich er eind 17e en begin van de 18e eeuw. Gedurende die hele eeuw woonden er meestal niet meer dan een of twee Joodse families in het dorp. Hun belangrijkste middelen van bestaan was de handel in vee, vlees en ongeregelde goederen en het slachten.

In 1809 telde de gemeente 35 Joden en in 1899 waren het er 140. Vanaf 1821 maakte Vlagtwedde deel uit van de Joodse Gemeente Pekela. Na de oprichting van de zogenaamde bijkerk Bourtange maakte men deel uit van die Joodse Gemeente. Aangezien de afstand naar Bourtange relatief veel tijd in beslag nam, werden vanaf 1866 verschillende pogingen ondernomen om tot een zelfstandige Joodse Gemeente te komen.

In 1895 slaagde men hierin. Samen met de Joden in de dorpen Wedde en Vriescheloo werd de Joodse Gemeente Vlagtwedde gevormd. Doch al in 1921 kwam aan deze zelfstandig status een eind.

Synagoge

In 1792 is er spake van een zogenaamde huissynagoge te Vlagtwedde. Deze bevond zich in een kamer in het huis van de uit Oude Pekela afkomstige Gompel Jacobs. Dit huis was in 1787 door hem aangekocht en hij verkocht het weer in 1794 aan Geert Hindriks.

Locatie op de minuutplan van 1832 van het huis (sectie B3 nr. 833) van het in 1787 door Gompel Jacobs gekochte huis waar zich van 1787 tot 1794 een huissynagoge bevond (Tg. 44 inv. nr. 1094). Locatie op de minuutplan van 1832 van het huis (sectie B3 nr. 833) van het in 1787 door Gompel Jacobs gekochte huis waar zich van 1787 tot 1794 een huissynagoge bevond (Tg. 44 inv. nr. 1094).

In het begin van de 19e eeuw is er in elk geval geen sprake meer van een synagoge. In 1866 vragen en krijgen de Vlagtwedder Joden weliswaar een subsidie voor de bouw synagoge, maar dit leidt niet tot een daadwerkelijke bouw. In 1893 tracht men het zogenaamde passantenhuis te verwerven om hierin een synagoge te vestigen.
Kennelijk is dat gelukt, want na in 1896 verkrijgt men een subsidie voor het herstel van de synagoge en school. Later zouden de leden van de Joodse Gemeente Vlagtwedde een huissynagoge hebben gehad in het huis van mevrouw Braaf-Sachs aan de Kromme Elleboog. Vanaf 1921 bezocht men weer de synagoge te Bourtange.

Begraafplaats

In 1892 verwierf de Joden in Vlagtwedde een stuk grond op 'De Stubben', gelegen. Het betrof twee stukken heidegrond van twee verschillende eigenaren.

Uitsnede uit de Grote Historische Atlas van Groningen met de situering van de twee begraafplaatsen Uitsnede uit de Grote Historische Atlas van Groningen met de situering van de twee begraafplaatsen

Tussen de Joden in Bourtange (die er ook hun doden begroeven) en Vlagtwedde ontstonden over het gebruik en onderhoud strubbelingen. Doch in 1894 hier een eind werd gemaakt door het plaatselijk bestuur. Er werd een begraafreglement opgesteld, waarin onder andere stond dat de grafplaatsen gratis waren, maar dat overige begraafkosten moesten worden vergoed.

Er staan nu nog 26 stenen; de oudste dateert uit 1895 en de jongste is van 1970.

Joodse begraafplaats te Vlagtwedde, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 16326] Joodse begraafplaats te Vlagtwedde, circa 1970. [Tg. 818 inv. nr. 16326]