Zoek op de website

Vismarkt 56

geeft geheimen prijs

door Beno Hofman

Hervonden Stad 2005 [1957-22633] Hervonden Stad 2005 [1957-22633]

Terwijl de restauratie van Vismarkt 56 nog in volle gang was, vormde het monumentale pand het toneel voor de presentatie van Hervonden Stad 10.

Het pand was daartoe uitgekozen omdat bij de restauratie prachtig achttiende-eeuws stucwerk te voorschijn kwam, dat door Johan de Haan voor het boekje werd beschreven.

Het stucwerk was een van de vele geheimen die het in oorsprong middeleeuwse pand bij de restauratie vrij gaf.

Het hoekpand Vismarkt-Folkingestraat is een van de eerste stenen huizen in dit deel van de stad. In het pand zit metselwerk uit de dertiende of begin veertiende eeuw.

In de zestiende eeuw is het huidige achterhuis aangebouwd, waarschijnlijk ter vervanging van een ouder exemplaar.

Het voorhuis ondergaat in de eerste helft van de zeventiende eeuw een zeer ingrijpende verbouwing, waarbij het pand in elk geval een nieuwe voorgevel, westelijke zijgevel en kapconstructie krijgt.

William McDowell

Waarschijnlijk is voor deze verbouwing verantwoordelijk de Schot William McDowell. Hij wordt in 1614 hoogleraar aan de nieuwe Groninger universiteit.

Drie jaar later trouwt McDowell met een kleindochter van burgemeester Clant, Bernardina van Fritema. Zij betrekken het pand in 1632, vermoedelijk na het eerst aan hun eisen te hebben aangepast. McDowell is dan al geen professor meer maar president van het krijgsgericht.

Doordat McDowells enige kind – Johanna Emilia- trouwt met Ulrich van Ewsum komt het pand in deze jonkersfamilie terecht. In de tijd dat de Van Ewsums Vismarkt 56 in handen hebben, worden er geen ingrijpende verbouwingen uitgevoerd. Dit verandert nadat Rudolf Polman en Johanna Emilia van Ewsum het huis in 1727 verkopen aan dominee Lambertus Bieruma en zijn echtgenote.

Omstreeks 1740-’50 wordt bij een verbouwing in het achterhuis een monumentale trap aangebracht. Mogelijk gebeurt dit in opdracht van dochter Arricia en haar man, dominee Jacobus Fruytier. Zij zijn in elk geval wel verantwoordelijk voor een verbouwing in 1782-’83. De huidige gang en kamerindeling van het voorhuis worden waarschijnlijk dan tot stand gebracht.

Conflict met de stucwerker

Stucwerk in de gang, 1959. Foto: E. Folkers [1785-0068] Stucwerk in de gang, 1959. Foto: E. Folkers [1785-0068]

Het echtpaar Fruytier-Bieruma schakelt hiervoor de in 1775 in Groningen gevestigde stucwerker Johan Bernhard Logeman in.

Deze heeft van het stadsbestuur voor twintig jaar het alleenrecht op het vervaardigen van stucwerk gekregen en gaat in 1782 voor 440 gulden aan de slag aan de Vismarkt.

Hoewel Logeman zijn sporen al heeft verdiend, is Fruytier helemaal niet tevreden over diens verrichtingen. Het gaat de dominee te langzaam en de decoraties zijn niet naar zijn zin. Fruytier maakt dit duidelijk door een deel van het stucwerk met z’n degen kapot te slaan. Het conflict tussen de dominee en de stucwerker loopt zo hoog op, dat de eerste de laatste buiten de deur zet en diens kalk tot metselspecie laat verwerken.

Logeman pikt dit niet en stapt naar de rechter. Deze stelt de stucwerker in het gelijk en bepaalt dat hij de klus mag afmaken tegen de vooraf bepaalde som, maar naar een schadeloosstelling kan Logeman fluiten. Door de rechtelijke uitspraak krijgt Vismarkt 56 uiteindelijk de fraaie gedecoreerde gang en kamerplafonds, die straks weer in volle glorie zijn te zien.

Laatste verbouwing

Vismarkt  56, 1924. Foto: P.B. Kramer [1785-2711] Vismarkt 56, 1924. Foto: P.B. Kramer [1785-2711]

In de negentiende eeuw vindt de laatste ingrijpende verbouwing plaats.

Net als vele andere panden raakt Vismarkt 56 dan zijn topgevel kwijt.

Hiervoor in de plaats komt een lage zolderverdieping met kroonlijst.

Ook de entreepartij wordt dan waarschijnlijk aangepast.

Vanaf 1975 biedt het pand onderdak aan een bank en na de restauratie krijgt het onder andere een horecabestemming.