Zoek op de website

De Oosterpoort

De moeizame totstandkoming van een cultuurcentrum

door Beno Hofman

De eerste fase van de grote opknapbeurt van De Oosterpoort is in september 2006 afgerond. Bart Vos heeft het cultuurcentrum een kleurige nieuwe inrichting gegeven en het Leeflang-orgel is gerenoveerd.

Het had wat voeten in de aarde, maar dat was nog niets vergeleken met de aanloop tot de bouw van de schepping van de architecten Duintjer en Kramer begin jaren zeventig.

Het eerste Groninger ‘cultuurcentrum’ is De Harmonie. Na de oorlog wil het gemeentebestuur een nieuwe concertzaal bouwen aan de verwoeste Grote Markt Oostzijde.
Architectenbureau Duintjer mag het ontwerp maken en presenteert dit in 1959.

De raad is enthousiast over de grote zaal met 1700 stoelen, het café-restaurant en de studio voor de RONO. Maar Duitjer moet zijn ontwerp vereenvoudigen, omdat het rijk niet wil meebetalen.

Veemarktterrein

Het Veemarktterrein, 1954 [1785-7100] Het Veemarktterrein, 1954 [1785-7100]

Begin jaren zestig komt er een nieuwe kink in de kabel.

‘Mede in verband met het in de binnenstad steeds nijpender wordende verkeersprobleem’ besluit de raad op 14 januari 1963 af te zien van bouw aan de oostzijde van de Grote Markt en uit te wijken naar het veemarktterrein.

Het nieuwe plan voorziet in sloop van de hele zogeheten ‘Meeuwerderbuurt’ tussen de Trompsingel en de Polderstraat.

Op het vrijkomende terrein is ruimte gereserveerd voor kermissen, circussen en een op de buurt geöriënteerd cultuurcentrum.

Het complex zal niet alleen een grote en kleine zaal krijgen, maar ook ruimtes voor buurtactiviteiten. Tevens wordt rekening gehouden met de mogelijkheid voor bouw van nog een extra toneelzaal.

Verzet

de Harmonie ca. 1930 [1785-3002] de Harmonie ca. 1930 [1785-3002]

Door de uitgebreide inspraak duurt het tot najaar 1967 voor er een ontwerp ligt, terwijl ondertussen het verzet tegen sloop van De Harmonie toeneemt.

Omdat NFO-dirigent Charles de Wolff de bui al ziet hangen, schrijft hij de raad zich te ‘distanciëren’ van het streven tot behoud van De Hamonie als dit tot consequentie heeft ‘dat van de bouw van een nieuwe concertzaal in het cultuurcentrum zou worden afgezien’.

Bestorming

Nieuwsblad van het Noorden 13-1-1970 Nieuwsblad van het Noorden 13-1-1970

Hoewel het schetsplan op 16 oktober 1967 met algemene stemmen door de raad wordt aangenomen, is het pleit daarmee nog niet beslecht.

Het verzet tegen sloop van De Harmonie gaat door en krijgt nu ook steun van jonge PvdA’ers als Jacques Wallage.

De definitieve beslissing valt pas op 12 januari 1970 in een tumultueuze raadsvergadering, waarin uiteindelijk 2 leden van de PvdA-fractie, 2 CPN’ers en 2 ex-PSP’ers tegen stemmen en jongeren de raadszaal bestormen.

Aan de inrichting van de grote zaal (zonder orgel!) valt niet meer te tornen, maar wethouder Wim Hendriks komt de stichting Redt de Harmonie tegemoet door woordvoerder Dick Leutscher te betrekken bij de vormgeving van de kleine zaal.
Op diens voorspraak krijgt architect Jan Kramer adviezen van de beroemde componist en dirigent Pierre Boulez.

Op 29 april 1971 kan wethouder Hendriks de eerste paal slaan. De totale kosten worden geschat op 15 miljoen gulden, maar eind van dat jaar blijkt dit al te positief en dreigt de bouw te worden gestaakt. Als ‘De Oosterpoort’ twee jaar later klaar is, zitten de uitgaven op circa 25 miljoen.

Oosterpoort in aanbouw, 1972 [1785-16018] Oosterpoort in aanbouw, 1972 [1785-16018]

De inmiddels wethouder geworden Jacques Wallage merkt diplomatiek op dat ‘het cultuurcentrum lijkt op een aanvankelijk ongewenst kind waarvan je toch heel veel kunt gaan houden als het er eenmaal is’.

Door inspanningen van een aantal particulieren krijgt de grote zaal in 1979 toch nog een orgel. Een grote toneelzaal komt er niet, maar De Oosterpoort ondergaat in 1991-’92 wel een uitbreiding met de bouw van een nieuwe vleugel met ingang aan de Trompsingel.

En na de recente renovatie oogt het interieur nu aanzienlijk frisser dan dat van de jaren zeventig.