Zoek op de website

Jan Abel Wassenbergh

door Beno Hofman

De tentoonstelling in het Groninger Museum ‘de Zilveren Eeuw in Groningen’ in 2006 en Joop van Roekels boek ‘De Schildersfamilie Wassenbergh en een palet van tijdgenoten’ wierpen een licht op de Groninger schilder Jan Abel Wassenbergh, die velen slechts kennen van de naar hem genoemde straat in de Schildersbuurt.

Het geboortehuis van Jan Abel Wassenbergh in de Muurstraat, 1968. Foto: E. Folkers [1785-1517] Het geboortehuis van Jan Abel Wassenbergh in de Muurstraat, 1968. Foto: E. Folkers [1785-1517]

Jan Abel Wassenbergh wordt in 1689 geboren ‘Agter de muur’ (het huidige Muurstraat 4), een pand dat eerder heeft behoord aan zijn grootouders. Zijn vader J(oh)annes is advocaat en ook Jan Abel blijkt goed te kunnen leren. Maar omdat hij liever tekent en schildert is de universiteit aan hem niet besteed.

De jonge Wassenbergh krijgt les van Jannes van Diren en wordt al in 1706 rijp geacht voor het Groninger schildersgilde.

Ook de beroemde Rotterdamse schilder Adriaan van der Werff is twee jaar Wassenberghs leermeester. In 1714 keert Jan Abel terug in de stad en in zijn ouderlijk huis. Zijn vrouw Johanna van Oyen heeft ondertussen de eerste twee van in totaal zeven kinderen gebaard.

Twee van de latere kinderen - Johannes ('Jan') uit 1716 en Elizabeth Geertruida uit 1729 - zullen in vaders voetsporen treden en ook gaan schilderen.

Historiestukken

Jan Abel Wassenbergh maakt voornamelijk historiestukken - verbeeldingen van scenes uit de Bijbel, mythologie, literatuur of geschiedenis - en portretten. Uit de bewaard gebleven werken blijkt dat Wassenbergh in zijn tijd een belangrijk schilder is.

Tot zijn klanten behoren namelijk vooraanstaande Groningers zoals leden van de families Trip, Hora Siccama en Gockinga.
Hij schildert voor de welgestelden zowel historiestukken als portretten.

De eersten maakt hij vaak op wanden, schoorstenen of plafonds. Daardoor zijn deze tegenwoordig vaak niet meer op de oorspronkelijke plekken te vinden. Dit komt doordat ze zijn verwijderd vanwege de veranderende mode of doordat het betreffende huis is gesloopt.

Nieuweweg 12, plafondschildering van Wassenberg uit 1722: "de schaking van Venus door Jupiter", 1917 [1785-14023] Nieuweweg 12, plafondschildering van Wassenberg uit 1722: "de schaking van Venus door Jupiter", 1917 [1785-14023]

Zo betekent de sloop van het zogeheten Huis Hommes aan de Nieuweweg de verhuizing van enkele historiestukken naar Huize Doornburgh in Maarsen.

Van enkele historiestukken uit het in 1865 gesloopte ‘Zerkenhuis’ aan de Oosterstraat – op de plek van het voormalige Willem Lodewijk Gymnasium - is de huidige verblijfplaats zelfs geheel onbekend.

Dit laatste geldt ook voor een paar stukken uit het nog wel bestaande pand Martinikerkhof 10.

Eén stuk - ‘Danae en de gouden regen’ met de bijbehorende schouw - wordt in 1915 door de erven van de twee jaar eerder overleden eigenaar, rijksarchivaris J.A. Feith, geschonken aan het Groninger Museum en was op de tentoonstelling te zien.

Ossemarkt 6

In slechts één Groninger pand is een historiestuk van Jan Abel Wassenbergh nog op de oorspronkelijke plek aanwezig. Het betreft een in 1728 vervaardigd schoorsteenstuk in Ossenmarkt 6. Het stelt vermoedelijk de dan 11-jarige dochter van eigenaar Scato Ludolph Gockinga voor.

Over de maker(s) van vier andere stukken in hetzelfde pand zijn de meningen verdeeld. Van Roekel schrijft ze alle toe aan Wassenbergh, maar Johan de Haan is er bijvoorbeeld in zijn proefschrift ‘Hier ziet men uit paleizen’ voorzichtiger mee.
Van de portretten, zoals die in het Groninger Museum zijn te waren, bestaat geen twijfel wie de maker is. Wassenbergh toont er duidelijk mee aan dat aandacht voor zijn werk terecht is.

Literatuur o.a.:

Joop van Roekel: De schildersfamilie Wassenbergh en een palet van tijdgenoten
Johan de Haan: ‘Hier ziet men uit paleizen’; Het Groninger interieur in de zeventiende en achttiende eeuw

Zerkenhuis

Zerkenhuis

Het ‘Sarckenhuys’ of Zerkenhuis, op de plek van het huidige Oosterstraat 13-15, ontleent zijn naam aan de natuurstenen gevel met Ionische zuilen aan weerszijden van de deur. Het huis wordt in 1617 gebouwd in opdracht van Hendrick Robers en zijn vrouw Hindrickjen van Deest. Tijdens de boerenopstand van 1748 ligt het huis, dat dan wordt bewoond door burgemeester J. Geertsema, zwaar onder vuur. Daarna wordt het o.a. bewoond door professor M. Bertling en in 1825 verkoopt de familie Jullens, als erfgenaam van Geertsema, het huis aan Mr. J. H. Quintus. De laatste verwaarloost het dusdanig dat het in 1865 wordt afgebroken.

De familie Gockinga en Ossenmarkt 6

De familie Gockinga en Ossenmarkt 6

In 1719 koopt burgemeester Scato Ludolph Gockinga (1664-1737) het pand Ossemarkt 6. De ingrijpende verbouwing is in 1722 klaar waarna Gockinga het huis met zijn 2e vrouw – Sophia de Brinques – en hun in 1717 geboren dochter Adriana Sophia betrekt. Het pand heeft op de begane grond bij deze verbouwing een interieur in Lodewijk XIV-stijl gekregen met o.a. schilderingen van Wassenbergh. Ossenmarkt blijft tot 1819 in bezit van de familie Gockinga.