Zoek op de website

Willem Valk

Van Natte Brug tot Rabenhaupt

Wapenplaquette Natte Brug, 2011 Wapenplaquette Natte Brug, 2011

door Beno Hofman

In 1921 begon Willem Valks carrière als officieuze ‘stadsbeeldhouwer’ van Groningen.

De op 1 januari van dat jaar aan Academie Minerva begonnen docent maakte in opdracht van de gemeente twee wapenplaquettes voor de Natte Brug over het Helperdiepje.

Vele gebouwen werden door hem versierd en Valk beëindigde zijn Groninger loopbaan in 1972 met de vervaardiging van het borstbeeld van Carl Rabenhaupt bij het stadhuis.

Willem Johannes Valk wordt in 1898 in Zoeterwoude geboren als jongste van vijf kinderen.

Net als zijn vader en broer Hendrik blijkt Willem te beschikken over een artistiek talent.

Op zijn zeventiende gaat hij naar de Haagse Academie van Beeldende Kunsten.

Omdat zijn vader beeldhouwen niet ziet zitten, wordt Willem ingeschreven voor de cursussen artistieke metaalbewerking en onderwijsbevoegdheid boetseren.

Kunstkring de Ploeg

Valk vestigt zich op 1 januari 1921 op Schoolholm 14, omdat hij is aangesteld als docent boetseren bij Academie Minerva, als opvolger van Peddemors. Aan ‘hakken’ wordt niet gedaan, want boetseren wordt slechts gezien als ondersteunend vak voor de schilder- en tekenopleiding.

Willem Valk heeft dan ook aanvankelijk een beperkte aanstelling, 6 uren in de dagopleiding en een aantal avondlessen. Het geeft hem volop tijd voor vrij werk.

Willem Valk sluit zich vrijwel direct aan bij Kunstkring de Ploeg en krijgt in 1921 ook al een gemeentelijke opdracht: de vervaardiging van een wapenplaquette voor beide zijden van de Natte Brug, op de oude grens met de gemeente Haren.

In 1922, als Valk penningmeester is geworden van De Ploeg, stelt hij voor een ‘Bouwkundig consultatiebureau’ op te richten, met als doel om ‘verschillende bouwwerken in stad en dorp meer architectonisch te verzorgen’.

Gemeentelijke opdrachten

Portretbuste Mullock Houwer [2139-24] Portretbuste Mullock Houwer [2139-24]

Het volgende jaar maakt hij, in opdracht van het personeel van de Dienst Gemeentewerken, de – helaas tegenwoordig spoorloze - portretbuste van directeur Mulock Houwer, maar andere opdrachten blijven voorlopig uit.

Het geeft Valk wel de gelegenheid om twee beelden te maken voor het huis dat in 1924 aan de Veenweg voor hem en zijn aanstaande echtgenote Ella wordt gebouwd, naar een ontwerp van haar broer architect Arjen Goodijk.

Hoewel vlakbij de stad gelegen, behoort dat buurtschap Halfweg dan (tot 1969) tot de gemeente Haren.

Als zijn vriend Siebe Jan Bouma in 1925 een schoolgebouw aan de Jan Hissink Jansenstraat ontwerpt, krijgt Willem Valk voor het eerst weer een gemeentelijke opdracht.

In de volgende jaren volgen o.a. beelden aan Bouma’s nieuwe vleugel voor het gebouw van de Dienst Gemeentewerken met aangrenzende politiepost en een schoolgebouw aan de Rabenhauptstraat.

Willem Valk in zijn atelier aan de Veenweg, 1955 [2248-28166] Willem Valk in zijn atelier aan de Veenweg, 1955 [2248-28166]

Tot Valks opvallendste werken behoren de versieringen aan het in 1935-’38 door architect Wittop Koning gebouwde ‘De Utrecht’(later De Faun geheten).

In 1941 begint Willem Valk aan vier beelden voor een nieuw te maken Kijk in ’t Jatbrug, ter vervanging van een smalle houten draaibare brug.

In ’43 heeft hij de vier granieten beelden praktisch klaar maar door de oorlog duurt het tot 1951 voor de brug gereed is en de beelden kunnen worden getoond.

Kijk in 't Jatbrug : beeld korendraagster, 1958 [1785-12828]
Kijk in 't Jatbrug : beeld korendraagster, 1958 [1785-12828]
Kijk in 't Jatbrug, 1958 [1785-12867]
Kijk in 't Jatbrug, 1958 [1785-12867]
Stadswapen in steen aan de zuidgevel van het nieuwe stadhuis, ca 1970. Fotobedtrijf Piet Boonstra [1785-22504]
Stadswapen in steen aan de zuidgevel van het nieuwe stadhuis, ca 1970. Fotobedtrijf Piet Boonstra [1785-22504]
Ubbo Emmiusstraat : posthuis gemeentepolitie, 1928 [1785-24898]
Ubbo Emmiusstraat : posthuis gemeentepolitie, 1928 [1785-24898]
Iepenlaan, monument Joodse begraafplaats, 1950. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28062]
Iepenlaan, monument Joodse begraafplaats, 1950. Fotobedrijf Piet Boonstra [1785-28062]

In de oorlog is Willem Valk, die van jongs af aan pacifistische en linkse ideeën heeft, actief in het kunstenaarsverzet. Het levert hem na de bevrijding veel opdrachten op voor de vervaardiging van oorlogsmonumenten, waaronder in 1970 de herdenkingsplaquette op het Groninger stadhuis.
Twee jaar later maakt hij zijn laatste Groninger beeld: Carl Rabenhaupt.

Rabenhaupt

Beeld Carl Rabenhaupt, 2011 Beeld Carl Rabenhaupt, 2011

In de oorlog is Willem Valk, die van jongs af aan pacifistische en linkse ideeën heeft, actief in het kunstenaarsverzet.

Het levert hem na de bevrijding veel opdrachten op voor de vervaardiging van oorlogsmonumenten, waaronder in 1970 de herdenkingsplaquette op het Groninger stadhuis.

Twee jaar later maakt hij zijn laatste Groninger beeld: Carl Rabenhaupt.

Na hersteld te zijn van een hartaanval besluiten Willem Valk en zijn vrouw het huis aan de Veenweg te verruilen voor een verzorgingsflat in Bennebroek, in de buurt van hun dochters.

Daar overlijdt de officieuze Groninger ‘stadsbeeldhouwer’ op 6 november 1977.


Literatuur o.a.:

Jacques Hermus, Wilma Mik: De Rijkshogeschool Groningen, een geschiedenis met toekomst …, 1991

Academie Minerva

Academie Minerva

Op 9 november 1797 besluiten zes leden van de Groninger Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen een ‘Academie van Teeken-, Bouw- en Zeevaartkunde’ op te richten. De Academie krijgt een afdeling ‘Teekenkunst’ en een afdeling ‘Bouw- en Zeevaartkunde’. De school gaat op 15 oktober 1798 van start in een pand op de plaats van het huidige Harmoniecomplex. Vanaf 1831 wordt de onderwijsinstelling Academie Minerva genoemd. Met de bouw van een MTS aan de Petrus Driessenstraat verdwijnt de naam, maar in 1951 komt ze terug en dankzij overheidssteun ontstaat later zelfs een zelfstandige kunstopleiding. Tegenwoordig is de Academie onderdeel van de Hanzehogeschool.