Zoek op de website

Beroepsonderwijs voor meisjes

De familie Gorter en het beroepsonderwijs voor meisjes

door Beno Hofman

Het is de tijd van de Open Dagen, onder andere voor het Noorderpoortcollege. Bij de gepresenteerde studiemogelijkheden zijn er die voort zijn gekomen uit opleidingen die ooit specifiek voor meisjes waren.

Ruim honderd jaar geleden werden voor hen in de stad de ‘Groningsche Kook- en Huishoudschool’ en de ‘Industrieschool voor meisjes’ opgericht. Bij beiden speelde de familie Gorter een belangrijke rol.

Ambachtsschool

Verslag Ambachtschool, 1874 [1760-903] Verslag Ambachtschool, 1874 [1760-903]

Voor jongens is er vanaf 1872 in Groningen een ambachtsschool, opgericht door de ‘Vereeniging van Industriëlen en Werkbazen’.

Meisjes moeten nog even geduld hebben.

Het duurt tot 1898 voor er een ‘Groningsche Kook- en Huishoudschool’ wordt opgericht.

De school begint in een woonhuis aan de Jacobijnerstraat en de 25-jarige Anna Gorter wordt benoemd tot directrice.

Zij is het oudste kind van Izaäk Gorter en z’n achternicht en echtgenote Eveline Mesdag.

Izaäk Gorter

Izaäk Gorter (bron: Groningse Volksalmanak 1929) Izaäk Gorter (bron: Groningse Volksalmanak 1929)

Izaäk is in zijn jeugd enkele jaren naar het ‘stedelijk gymnasium’ gegaan.

Na de derde klas wordt hij door zijn ouders van school gehaald om in vaders ijzerhandel te komen werken.

Wellicht verklaart dit zijn latere inzet voor de bevordering van het onderwijs.

Vele jaren is Gorter secretaris en voorzitter van de gemeentelijke Commissie van Toezicht op het Lager Onderwijs.

Zo’n twintig jaar combineert hij dit met een lidmaatschap van een soortgelijke commissie voor de Gemeentelijke Kweekschool voor Onderwijzeressen en die voor het Middelbaar Onderwijs.

Verder is Gorter lid van het bestuur van de Ambachtsschool en werkt als zodanig mee aan de oprichting van een MTS.

Initiatief

Enkele van Gorters commissies nemen in 1892 ook het initiatief tot de oprichting van een ‘Industrieschool voor meisjes’. Doordat de gemeenteraad geen steun aan het plan geeft, gaat het eerst de ijskast in.

Als ook ‘De Vrouwenbond’ - met Eveline Gorter- Mesdag als secretaris - deelneemt aan de ‘commissie tot oprichting’, wordt in 1899 een nieuw verzoek tot steun ingediend. Het duurt dan nog tot 30 maart 1901 voor de raad akkoord gaat.

Nadat ook het rijk, de provincie en particulieren steun hebben toegezegd, geven B&W in april 1902 de directeur Gemeentewerken Mulock Houwer opdracht een ontwerp te maken voor een schoolgebouw ‘op het terrein van de voormalige manege’.

In september van dat jaar wordt Izaäk Gorter voorzitter van de vereniging ‘De Industrieschool voor meisjes te Groningen’.

De 'Industrieschool voor meisjes' aan de Kruitlaan, ca. 1913. Foto: P.B. Kramer [1785-25256] De 'Industrieschool voor meisjes' aan de Kruitlaan, ca. 1913. Foto: P.B. Kramer [1785-25256]

Doordat deze het plan van Mulock Houwer veel te duur vindt en er onderhandelt moet worden over de aankoop van een belendend pand om deze te kunnen gebruiken als conciërgewoning, duurt het nog tot de zomer van 1903 voor de bouw begint.

Op 4 september 1904 kan Gorter de ‘Industrieschool voor Meisjes’ officieel openen. Hij is in 1908-‘09 ook betrokken bij de verhoging van het pand met een extra verdieping. De opleiding is er primair opgericht om de meisjes naaien te leren. Velen van hen vinden nadien werk in de Groningse confectie-industrie.

Groningsche Kook- en Huishoudschool

Poetsles in de Groningsche kook- en huishoudschool, begin 20e eeuw [1785-31079] Poetsles in de Groningsche kook- en huishoudschool, begin 20e eeuw [1785-31079]

De meisjes op de ‘Groningsche Kook- en Huishoudschool’ worden opgeleid tot lerares in een van de onderwezen vakken of tot hulp in de huishouding.

Door de groei van het aantal leerlingen, ontstaat het plan voor nieuwbouw.

Zo kan directrice Anna Gorter met haar collega’s en leerlingen in 1910 verhuizen naar een nieuw gebouw aan de Kraneweg.

Ze blijft in functie tot 1922, als ze trouw met meelfabrikant Jan Koopmans en stopt met werken.

Industrieschool voor meisjes, 1967 [1785-22524] Industrieschool voor meisjes, 1967 [1785-22524]

Izaäk Gorter blijft tot 1926 verbonden aan de Industrieschool.

Vijf jaar na zijn vertrek wordt het gebouw aan de Kruitlaan nog uitgebreid.

Anna’s oude school gaat bij de bevrijding van de stad in april 1945 verloren en wordt in 1949-’51 herbouwd en vergroot.

Dit gebouw heeft in het jaar 2000 echter plaatsgemaakt voor woningen.

De Kruitlaan is in dezelfde tijd in gebruik genomen door het Praediniusgymansium.